VấN ĐỀ giáo dục chúng tôi viết Bài này để Kính nhớ ngày Giổ thứ 1



tải về 6.6 Mb.
trang22/29
Chuyển đổi dữ liệu24.11.2019
Kích6.6 Mb.
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   29
Khổng Tử

Bàn về tư tưởng Đạo đức trong Nho giáo, có năm đức hạnh chủ yếu được gọi là Ngũ thường, và năm mối liên hệ là Ngũ luân để phân tích.



3.1. Ngũ thường 五常.

  1. Nhân

Nhân có nghĩa đen là lòng thương người. Do đó, đạo Nho còn gọi là đạo Nhân. Nhân là muốn làm cho kẻ khác điều ta muốn làm cho chính ta. Mạnh Tử cho rằng lòng vị tha phải hoàn toàn vô vị lợi : Bạn nên làm điều phải vị tự thân nó chứ không phải vì tiếng tốt và được khen ngợi.

  1. Nghĩa

Nghĩa có nghĩa đen là thích hợp, hành động thích hợp với Nhân, hợp với đạo lý Nho giáo, đối lập với lợi. Nghĩa tức là thể hiện Nhân bằng hành động. Do đó, Nho giáo nguyên thủy xem Nghĩa là tiêu chuẩn của mọi hành động. Nho giáo chuyên chú theo điều nghĩa, không lợi lộc, chỉ vì muốn sáng đạo mà không tiếc sức.

3) Lễ

Lễ có nghĩa đen là thái độ và động tác biểu thị tôn kính tôn trọng đối với mọi người. Giữ đúng mọi lễ nghi được xem là làm nên lối sống thiện hảo của con người.

4) Trí

Trí có nghĩa đen là óc khôn ngoan, sáng suốt, hiểu thấu sự lý. Hiểu biết và đánh giá lẽ đúng-sai, thiện-ác đối với nguyên tắc, biết tiên liệu, tính toán để hành động hợp đạo lý.

5) Tín



Tín có nghĩa đen là sự thành thực, lòng thành thực. Giữ đúng hẹn, thực hiện đúng những gì mình đã hứa, xứng đáng với lòng tin tưởng của người khác.

Trong chương Cáo tử thượng, Mạnh Tử tóm kết: “Lòng trắc ẩn, đó là Nhân; lòng hổ thẹn và biết ghét điều xấu, đó là Nghĩa; lòng cung kính, đó là Lễ; biết phân biệt phải trái đúng sai, đó là Trí. Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, không phải từ bên ngoài đúc nên, ta vốn có vậy.”





3.2. Ngũ luân 五倫.

Ngũ luân tức là năm mối quan hệ trong xã hội và được khái quát cách hành xử giữa năm quan hệ đạo thường thời xưa phải noi theo như thế nào mới được gọi là hợp Lễ, gồm: quân-thần, phụ-tử, huynh-đệ, phu-thê, bằng-hữu.





Mạnh Tử

Ngũ luân của Mạnh Tử đề ra gồm có:



1) Phụ tử hữu thân: Có ý nghĩa cha con phải yêu thương, có tình thân, con phải tôn trọng cha.

2) Quân thần hữu nghĩa: Vua tôi phải có nghĩa vua tôi, vua hành xử đúng bổn phận của vua, bầy tôi phải làm đúng bổn phận của mình.

3) Phu thê hữu biệt: Trong đạo vợ chồng có sự phân biệt nam/nữ phân chia công việc.

4) Trưởng ấu hữu tự: Anh em phải có thứ tự trước sau.

5) Bằng hữu hữu tín: Bạn bè phải có lòng tín nhiệm.

Các mối liên hệ và quy định trên đều có tính hai chiều, ví như vua mà không làm tròn bổn phận là vua mà ăn chơi vô độ, bỏ bê việc nước, thì vua đó không còn là vua nữa, vị vua đó đã mất đi chính danh, mất đi mối liên hệ quân-thần, nên thần không có bổn phận trung nữa, lúc này giết vua đối với thần cũng như một kẻ bình thường. Như Mạnh Tử nói: Ta chỉ biết vua Chu giết một người tên Trụ chứ không biết có Trụ vương nào cả.

Tuy nhiên đây chính là điểm khiến cho các vua và chư hầu các nước thời Xuân Thu – Chiến Quốc không chấp nhận Nho giáo. Cho đến khi Đổng Trọng Thư, rút Ngũ luân lại thành Tam Cương 三綱 (quân–thần, cha–con, vợ–chồng) và giới hạn lại tính một chiều để bảo vệ giai cấp thống trị :

- Quan hệ quân – thần (vua – tôi): Là quan hệ phục tùng.

- Quan hệ cha – con: Lấy Từ 慈 và Hiếu 孝 để duy trì mối quan hệ.

- Quan hệ vợ – chồng: Chồng có bổn phận – Vợ vâng lời làm thước đo đạo đức trong quan hệ vợ chồng.



Như vậy để sử dụng Nho giáo làm công cụ cai trị và quản lý đất nước, Đổng Trọng Thư đã bóp méo đi mối liên hệ trong xã hội theo hướng có lợi và tập trung bảo vệ quyền lợi của vua, tập trung quyền lợi vào vua để từ thời Hán Vũ đế, Trung Hoa từ nước Phong Kiến trở thành nước Quân Chủ chuyên chế.

Xem thêm:

- Nho giáo và đạo đức ở Việt Nam – Đại Phong

- CÁC GIÁ TRỊ TÍCH CỰC TRONG TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC CỦA NHO ...

- Về học thuyết luân lý và đạo đức của Nho giáo - Viện Triết học

- Quan niệm của Nho giáo về đạo làm người - Tạp chí Văn hóa Nghệ An
VIDEO

- Vấn đáp: Tư tưởng Nho giáo về Tài và Đức | Thích Nhật Từ 

- Vấn đáp: Sự khác biệt giữa Nho giáo Lão giáo và Phật giáo | Thích ...

- Tam giáo : Thích - Đạo - Nho | Tư tưởng triết học 



Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   29


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương