Nguyên tác



tải về 32.39 Mb.
trang99/130
Chuyển đổi dữ liệu24.11.2019
Kích32.39 Mb.
1   ...   95   96   97   98   99   100   101   102   ...   130

LÀM VIỆC


CŨNG NOI THEO ĐẠO TRỜI
Giảng rộng

Ý nghĩa của hai chữ “đạo trời” đây ngược lại với tham dục của con người. Đạo trời quy tắc, chuẩn mực của mọi việc làm, cũng như thợ mộc thước tròn, thước vuông, người bắn tên bia làm đích ngắm...

Noi theo đạo trời đúng, bỏ đi sai; noi theo đạo trời là góp sức được vào việc chung, bỏ đi ích kỷ riêng tư; noi theo đạo trời thẳng suốt đi lên thành người cao thượng; bỏ đi là phăng phăng tuột dốc làm kẻ tiểu nhân; noi theo đạo trời ắt có lòng nhân từ khoan dung tha thứ, tự nhiên sự giúp dật, bảo vệ, thường luôn được hưởng phúc; bỏ đi thì tâm tính khắc nghiệt, lạnh nhạt cảm, thường gặp nhiều điều xấu ác, tai họa theo nhau giáng xuống. Xem thế thì đủ biết, chỗ được mất thật cách xa nhau một trời một vực.

Câu này với câu văn tiếp theo1 ý nghĩa hỗ tương, hàm chứa lẫn nhau. Chẳng hạn như nói “làm việc”, nhưng tất nhiên cũng bao hàm cả ý “nói ra”, việc “nói ra thuận lòng người” tất nhiên cũng đã bao hàm cả ý “noi theo đạo trời” trong đó.


Trưng dẫn sự việc
KHÔNG BỎ KHI VỢ MẮC BỆNH PHONG2

Tỉnh Phúc Kiến người tên Phúc Thanh Văn, con trai của Thiệu Tổ, định việc kết hôn với con gái Sài Công. Vừa dạm hỏi xong thì người con gái ấy bỗng mắc bệnh phong. Thiệu Tổ thấy bệnh ấy hiểm nghèo nên muốn đổi ý, người vợ giận lắm, nói:




  1. Tức câu: “Nói ra lời nào cũng thuận với lòng người”.

  2. Trích từ sách Ý hành lục (懿行錄). (Chú giải của soạn giả)

“Mình sinh con ra nên dạy cho thuận theo đạo trời, thì tự nhiên được bền lâu. Bằng như làm việc trái với lễ nghĩa, tai họa chắc chắn sẽ đến ngay.”



Do đó vẫn tiến hành việc cưới xin. Sau khi con gái họ Sài về làm dâu, năm sau Phúc Thanh Văn thi đỗ, vợ anh cũng dần dần khỏi bệnh, sinh được ba đứa con trai sau đều vinh hiển.

Lời bàn

Từ xưa đến nay, những người cưới vợ mù, vợ bệnh, phần nhiều tự thân đều được sang quý, sinh con vinh hiển. Thật không phải nguyên nhân khác, chỉ tấm lòng nhân hậu thể thay trời bao dung che chở cho một người, nên trời cũng ưu ái đãi ngộ cho một người để đắp đó thôi.
BỘI ƯỚC KHÔNG CƯỚI VỢ1

Vào triều Thanh, tại huyện Lâu thuộc tỉnh Giang người tên Cố Nguyên Cát, ban đầu làm một viên thư lại, chăm chỉ học tập, tay không buông sách. Sau đi thi đỗ đầu, học trò theo học ngày càng đông. Nhưng cứ mỗi lần ông vào trường, liền cảm thấy như một phụ nữ đi theo kế bên, khiến cho ý tứ văn từ rối loạn.

Xét nguyên nhân thì từ thuở mới lớn, Nguyên Cát dạm hỏi một gái, sau thấy này xuất thân nghèo khó nên cuối cùng bỏ không cưới. Nhân việc này, cô gái uất ức mà chết.

Đến khi tuổi già, Nguyên Cát bỗng phát điên, thường tự đánh vào dương vật của mình, người nhà phải theo sát ngăn cản. Nhưng chỉ cần lơi lỏng một chút ông lại đánh vào mạnh hơn.

Một hôm ông tự đi lên một cây cầu, nhìn xuống dòng nước sông trong vắt, cảm thán nói rằng: “Nơi này thể chôn ta được



1 Chuyện này do Trầm Vĩnh kể lại. (Chú giải của soạn giả)

rồi.” Nói xong tự nhảy xuống sông chết. Hôm ấy ngày mồng một tháng sáu, thuộc niên hiệu Khang Hy.



Lời bàn

chê người ta nghèo khó không cưới nên trời sẽ bắt sống trong nghèo khó suốt đời. vậy, được văn tài đến như thế không thể thành tựu được gì, cuối cùng phải chôn xác trong bụng cá sông!


MẸ CON CÙNG BỊ SÉT ĐÁNH1

Vào niên hiệu Khang Hy, năm Ất Hợi,2 quận bị trận lụt lớn. Tại một thôn nọ người phụ nữ đang mang thai, chồng bệnh nằm đói chẳng ăn, liền bế đứa con ba tuổi vào thành vay gạo. Vay được 4 đấu gạo mang về, gặp mưa lớn trên đường, sức lực cạn kiệt nhưng vẫn còn cách nhà khoảng một dặm, không thể vừa bế con vừa mang gạo đi nổi. Bỗng thấy trước cửa nhà gần đó một đứa trẻ, liền gửi mấy đấu gạo lại đó cho nó, hẹn đưa con về nhà rồi trở lại lấy.

Đứa trẻ kia cùng bàn với mẹ rồi đem gạo giấu đi mất. Người mẹ bế con về rồi quay lại thì không lấy được gạo, sợ chồng nên không dám vào nhà, trong bụng lại quá đói, cuối cùng treo cổ chết bên cạnh nhà. Người chồng đang bệnh không ai chăm sóc, không bao lâu cũng chết.3

Năm sau, khoảng tháng 6 thì nhà cướp gạo kia dời đến nơi hẻm Dưỡng Dục trong quận lỵ, bỗng bị ma nhập tự nói rằng: “Ta đã kiện ngươi nơi ấy, thiên lôi cũng xem xét chấp thuận rồi.”

Chưa đến ba ngày sau, trời nổi sấm chớp, lôi hai mẹ con nhà kia ra giữa sân đánh chết. mẹ lúc chết vẫn còn ôm chặt con. Hôm ấy ngày mồng ba tháng bảy năm Bính thuộc niên




  1. Chuyện này người trong quận đều biết. (Chú giải của soạn giả)

  2. Tức năm 1695.

  3. Nguyên bản không thấy nói đến đứa con 3 tuổi, nhưng trong hoàn cảnh này chắc chắn cũng phải chết

theo cha mẹ.

hiệu Khang Hy.1



Lời bàn

Theo cách hiểu của phái hậu Nho2 thì chuyện hai mẹ con nhà kia chẳng qua do hai khí âm dương tương khắc, tình cờ phát ra sấm sét đánh trúng thôi. Người đời nếu tin theo như vậy ắt trong lòng thản nhiên, không hề sợ sệt trước những việc nhân quả báo ứng hiện tiền như thế.


THAM DÂM PHỤ LỜI ỦY THÁC3

Huyện Thái Thương tỉnh Giang một nho sinh tên Vương Tĩnh Hầu, người khiêm tốn, thường kính trọng người khác. Một hôm bỗng bị sét đánh chết. Mọi người đều kinh sợ cho chuyện kỳ lạ. người đồng cốt thỉnh được tiên nhập, mọi người liền đem việc này ra hỏi, tiên mượn lời đồng cốt nói: “Tên này vào hồi ngày, tháng, năm ấy... lúc đến Châu dự kỳ thi phủ, trọ một nhà dân gần cầu Ẩm Mã. Khi ấy, người chủ nhà bị khép tội đang giam trong ngục, người vợ thấy hắn ta ra dáng hiền hậu khiêm tốn nên tin tưởng, mang tiền bạc ủy thác, cậy lo cho người chồng được ra khỏi ngục. Hắn thấy người vợ chủ nhà yếu đuối thể hiếp được liền ra tay, lại cướp luôn tiền bạc, hại người vợ chủ nhà đến chết. thế nên hắn phải chịu quả báo như vậy.”



Lời bàn

Tội lỗi giấu kín chẳng ai biết như thế này thì luật pháp quốc gia không trừng trị được. Nếu không lẽ tội phúc báo ứng, ắt kẻ tiểu nhân sẽ luôn hửng làm tiểu nhân. Cho nên, việc truyền rộng thuyết nhân quả ra chính âm thầm hỗ trợ cho việc trị nước bằng pháp luật, lại cũng giúp vào cho đạo lý chân




  1. Tức năm 1696.

  2. Chỉ các nhà Nho về sau, đặc biệt sau khi phát triển các học thuyết của Nhị Trình (Trình Hạo Trình

Di), Chu tử.

  1. Chuyện này do Trầm Vĩnh kể lại. (Chú giải của soạn giả)

chánh, công lao ấy quả thật không phải nhỏ.







Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   95   96   97   98   99   100   101   102   ...   130


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương