Nguyên tác



tải về 32.39 Mb.
trang95/130
Chuyển đổi dữ liệu24.11.2019
Kích32.39 Mb.
1   ...   91   92   93   94   95   96   97   98   ...   130

ĐƯỜNG GẬP GHỀNH ĐÃ LÂU NĂM THÌ GÓP SỨC TU SỬA, SAN PHẲNG



Giảng rộng

Đã gọi đường ắt phải số người qua lại. Đường gập ghềnh, ắt phải số người không được thuận tiện khi qua lại. Một ngày chưa tu sửa một ngày người đi lại phải chịu bất tiện; trong nhiều năm không tu sửa thì suốt những năm ấy




1 Tức là năm 1708.

người đi lại phải chịu bất tiện. Nếu ngày nay thể tu sửa, san phẳng, thì từ nay về sau, cho đến nhiều năm sau, mỗi ngày đều thuận tiện cho vô số người đi lại.



Trong số người đó, lại những người được đi lại thuận tiện vào ngày mưa to gió lớn, lại những người đi lại mang vác hành nặng nề cũng được thuận tiện, lại những người vào lúc chiều hôm đêm tối cũng được đi lại thuận tiện. Trong chỗ âm thầm xóa bỏ đi bao nỗi kinh hoàng cho số người già, trẻ con; lại cũng trong chỗ âm thầm giảm bớt đi bao lần té ngã cho số kẻ lòa tật nguyền, công lao như vậy chẳng phải là lớn lao lắm sao?

Nói “đường gập ghềnh” chỉ nói riêng về đường bộ, nếu theo ý này suy rộng ra thì những sông ngòi bị tắc nghẽn, những khe suối chảy vòng vèo, thảy đều trở ngại cho ghe thuyền khi di chuyển, cũng đều thể xem “đường gập ghềnh”. Cách tu sửa trong những trường hợp này là làm sao để thuận tiện cho việc đi lại, nghĩ cách nạo vét, khơi thông dòng chảy, sửa sang những chỗ khó đi, giúp cho người đời sau được vĩnh viễn hưởng nhờ ân huệ đó. Làm được như vậy chính góp sức tu sửa, san phẳng “đường gập ghềnh” đã lâu năm.
Trưng dẫn sự tích
CON ĐÊ DÀI BẢY MƯƠI DẶM1

Vùng Côn Sơn thuộc tỉnh Giang con đê Chí Hòa chạy dài từ trung tâm huyện lỵ về hướng tây đến tận Lâu Môn, dài khoảng 70 dặm, thông với hồ rộng, trước đây vốn cả một vùng bùn đất, không đường đi lại, thật một mối lo rất lớn của người dân.



Từ thời Tấn, Đường, việc nâng sửa bồi đắp đều không kết


1 Trích từ sách Côn Sơn huyền chí (崑山縣誌). (Chú giải của soạn giả)

quả. Trong khoảng niên hiệu Hoàng Hữu triều Tống,1 người vẽ bản thiết kế dâng lên triều đình, kiến nghị thực hiện, nhưng không kết quả. Đến niên hiệu Chí Hòa năm thứ hai,2 quan Chủ bạ Côn Sơn lúc bấy giờ Khâu Dữ Quyền lại dâng sớ lên triều đình, trình bày năm điều lợi ích của việc đắp con đê này, hết sức thuyết phục thỉnh cầu triều đình cho khởi công thực hiện. Tiếp theo đó, quan Tri huyện Tiền Công Kỷ cũng dâng biểu thỉnh cầu cùng một nội dung, nên cuối cùng triều đình mới chuẩn y việc khởi công xây dựng. Từ đó liền huy động rất nhiều nhân công phu dịch, khai mương đắp đất, không bao lâu đã hoàn thành con đê, liền dùng niên hiệu đặt thành tên, gọi đê Chí Hòa. Nhờ đó khai thông được đến 52 bến cảng trên sông, những chỗ đường nước lớn đều làm cầu phía trên, rất thuận tiện cho người đi lại. Cho đến nay người dân vẫn còn được thừa hưởng ân huệ đó.

Lời bàn

Năm điều lợi ích được quan Chủ bạ nêu ra là: Thứ nhất, tiện cho thuyền bè đi lại; thứ hai, mở mang thêm ruộng đất; thứ ba, có thể miễn trừ thuế má; thứ tư, chấm dứt nạn trộm cướp; thứ năm, ngăn cấm được bọn gian thương.

Một công trình lớn lao sử dụng nhiều nhân công phu dịch như thế, lại được khai sáng từ những vị quan nhỏ chỉ cấp huyện, cuối cùng để lại cho hậu thế những lợi ích cùng lớn lao. Theo đó xét, chắc chắn phải khởi sinh từ một tấm lòng quan tâm đến nỗi khổ của dân, nào phải vì mong cầu quan cao lộc hậu?
NẤU THIẾC ĐÚC ĐẬP3

Côn Sơn người tên Trương Giang, tên húy Hiến





  1. Tức là từ năm 1049 đến năm 1054, đời Tống Nhân Tông.

  2. Tức là năm 1055, cũng vào đời Tống Nhân Tông.

  3. Trích từ sách Thanh hà gia thừa (清河家乘). (Chú giải của soạn giả)



Thần, trong khoảng niên hiệu Gia Tĩnh triều Minh1 giữ chức quan Đài đạo huyện Ninh Thiệu, tỉnh Chiết Giang. Vừa đến nhậm chức, ông đã cương quyết từ chối tất cả mọi thứ phẩm vật tiền tài biếu xén, làm một vị quan thanh liêm hoàn toàn trong sạch, không chút nhiễm bẩn. Ông thường nói: “Dù chỉ uống một chén nước sông Chiết Giang, ta cũng mong cho con cháu sau này lại được làm quan nơi đây.”

Về sau, quả nhiên cháu nội ông Trương Thái Phù, tên húy Lỗ Duy, được làm Tri phủ Thiệu Hưng. Bấy giờ, cách bên ngoài thành phủ khoảng năm, sáu mươi dặm đập nước Tinh Tú, giữ vai trò rất quan trọng trong việc chống hạn của toàn phủ. Nguyên đập nước này trước đây do Chu Mãi Thần khởi công xây dựng từ triều Hán. Vùng này giáp với biển lớn, đập có đến 28 cửa thoát nước, chu vi dài rộng khoảng ba, bốn dặm, thế nước lại hết sức mạnh nên rất khó tu sửa. Trước đây Thái thú Tiền đã từng huy động dân phu tu sửa, vừa xong chỉ qua được một ngày thì sụp lở hết sạch. Sau đó nhiều lần tu sửa nhưng lần nào cũng bị hư hoại, nhân dân hết sức khổ sở.



Trương Thái Phù xem xét địa hình nơi ấy, thấy rằng xây bằng đá thì không thể chịu đựng lâu dài, liền cho nấu chảy chì với thiếc đổ lên, làm cho cầu đá với đập nước liên kết thành một khối, giảm bớt được chi phí đến hàng vạn lượng bạc. Cho đến nay đập nước này vẫn sừng sững nguyên vẹn. Nhân dân Thiệu Hưng nhớ ơn lập đền thờ ông tại đó. Về sau Trương Thái Phù lại được thăng chức làm quan Đài đạo huyện Ninh Thiệu, sau đó nữa lên chức Bố chánh sứ, tiếp lại được thăng đến chức Tổng Tào của bảy tỉnh. Nói chung, trải qua các chức quan đều không xa rời Chiết Giang, người đời đều cho rằng đó phước báo của Trương Hư Giang làm quan liêm chính.

1 Tức là từ năm 1522 đến năm 1566.

Lời bàn

Thân phụ của tiên sinh Giang ông Nam Lộc, tổ tiên nhiều đời trước đó vốn một học trò của danh Phương Hiếu Nho,1 do liên lụy đến vụ án của thầy2 phải dời đến Đường Phố thuộc Trường Châu, từ đó con cháu sinh sống bằng nghề nông, đối với người ngoài không bao giờ dám trao đổi chuyện văn chương sách vở.

Một hôm, ông Nam Lộc nhân lúc đi ra ngoài bắt gặp bên lề đường một cái túi, nhấc lên thấy rất nặng, ước chừng khoảng ba, bốn trăm lượng bạc trong đó. Ông không dám mở ra nhìn, liền mang thuyền đến neo bên bờ sông, lại tại chỗ đó suốt ba ngày đêm để chờ, sợ người mất của trở lại tìm không gặp. Đến ngày thứ ba mới thấy một người hớt ha hớt hãi đi tìm đến đó, gạn hỏi biết đích xác là chủ nhân liền trả lại.

Đến khi tuổi đã xế chiều mới sinh được tiên sinh Giang, mẹ Quản phu nhân mang thai đến 16 tháng mới sinh. Thuở nhỏ tiên sinh rất thông minh, kinh thư chỉ đọc qua một lần là thuộc, vừa 20 tuổi đã đỗ đầu khoa thi Hội vào niên hiệu Gia Tĩnh. Con cháu nhiều đời nối nhau đỗ đạt không dứt.




  1. Phương Hiếu Nho sinh năm 1357, mất năm 1402, tên tự là Hy Trực, Hy Cổ, hiệu là Tốn Chí, là một bậc

thầy nổi tiếng, được người đời tôn xưng là Câu Thành Tiên sinh.

  1. Phương Hiếu Nho văn chương lừng lẫy, uyên bác cùng, nên khi Yên Vương Chu Lệ giành được ngôi

hoàng đế từ đứa cháu Chu Doãn Văn, lên ngôi lấy hiệu Minh Thành Tổ, liền triệu Phương Hiếu Nho vào cung để viết chiếu lên ngôi. Hiếu Nho nhất định không viết. Vua dọa sẽ giết sạch 9 họ, Hiếu Nho khẳng khái đáp: “Dù giết hết 10 họ cũng không viết.” Vua sai người ép đưa bút vào tận tay, Hiếu Nho liền phóng bút viết 4 chữ: “Giặc Yên cướp ngôi.” Vua nổi giận sai phanh thây giữa chợ, giết sạch 9 họ, lại tìm giết thêm môn nhân học trò, xem như cho đủ 10 họ. thế học trò của ông cũng phải đi trốn, không dám để lộ thân phận.





Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   91   92   93   94   95   96   97   98   ...   130


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương