Nguyên tác



tải về 32.39 Mb.
trang115/130
Chuyển đổi dữ liệu24.11.2019
Kích32.39 Mb.
1   ...   111   112   113   114   115   116   117   118   ...   130

TÍCH CHỨA ĐIỀU LÀNH


Kinh Dịch nói: “Nhà nào tích chứa điều lành ắt thừa niềm vui.” Thuở xưa, họ Nhan mang con gái gả cho Thúc Lương Hột vì xét thấy tổ tiên nhiều đời của ông này từng tạo nhiều phước đức, do đó tin chắc rằng con cháu về sau ắt phải được hưng thịnh, tốt đẹp.1 Đức Khổng tử khi ngợi khen vua Thuấn bậc đại hiếu

nói rằng: “Tông miếu tổ tiên được thờ kính, con cháu nhiều đời gìn giữ phước lành.” Những lời như thế đều là sự luận giải rốt ráo, ràng. Nay ta lại thử đem những chuyện thật đã qua để chứng


1 Thúc Lương Hột về sau sinh ra một bậc thánh nhân, chính là đức Khổng tử.

minh cho lập luận này.

Quan Thiếu họ Dương, tên Vinh, quê huyện Kiến Ninh,1 tổ tiên nhiều đời làm nghề chèo thuyền [đưa người sang sông] để sinh sống. Gặp lúc trời mưa lâu, nước sông suối dâng cao, dòng chảy rất xiết, cuốn trôi cả những vùng dân cư, người chết đuối cứ theo dòng sông trôi xuống. Những thuyền khác đều tranh nhau vớt lấy tài sản quý giá trôi trên sông, chỉ riêng ông cố ông nội của Thiếu sư, hai người đều hết sức lo việc cứu người, hoàn toàn không vớt lấy một chút tài vật nào. Người trong làng đều cười chê họ ngu dại.

Đến khi cha của Thiếu sinh ra, gia đình dần dần khá giả lên. Bỗng vị thần hóa hình thành một đạo nhân đến bảo người nhà rằng: “Tổ phụ các người âm đức lớn, con cháu sẽ được giàu vinh hiển, nên cải táng [mộ tổ phụ] vào chỗ đất này...” Nói rồi chỉ cho một chỗ đất. Người nhà y theo chỉ dẫn của đạo nhân cải táng. Chỗ ấy sau này các thầy địa đều gọi bạch thố.

Về sau sinh ra Thiếu sư, năm 20 tuổi2 đỗ tiến sĩ, làm quan tước vị lên đến Tam công. Ông cố ông nội của Thiếu đều được triều đình truy tặng quan tước như vậy. Con cháu về sau đều được hưng thịnh, tốt đẹp, cho đến nay3 vẫn còn nhiều người hiền đức.


***

Dương Tự Trừng người huyện Ngân,4 ban đầu vốn chỉ một viên thư lại trong nha huyện, luôn giữ lòng nhân hậu, thi hành pháp luật một cách công bình. Quan huyện khi ấy người nghiêm khắc, một hôm tùy tiện dùng roi đánh một người đến



  1. Huyện này thuộc tỉnh Phúc Kiến. Tiên sinh An Sỹ đã kể lại câu chuyện này trong phần Giảng rộng

nghĩa bài văn Âm chất, quyển Hạ, phần giảng rộng câu “Sông rộng giúp thuyền đưa người qua lại”. Ở đây chúng tôi dịch sát theo văn của Viên Liễu Phàm.

  1. Nguyên tác dùng “nhược quán” (弱冠) tức lễ đội mũ. Ngày xưa làm lễ này để đánh dấu lúc người con

trai thực sự trưởng thành, thường vào năm 20 tuổi. Tuy nhiên, theo ước lệ thì từ này cũng được dùng chỉ chung những người trẻ tuổi, vừa mới trưởng thành.

  1. Tức là vào thời của Viên Liễu Phàm.

  2. Huyện Ngân ngày nay huyện Ninh Ba, thuộc tỉnh Chiết Giang. Tiên sinh An Sỹ kể chuyện ông này

trong phần Giảng rộng nghĩa bài văn Âm chất, quyển Hạ, phần giảng rộng câu “Hết thảy việc ác quyết không làm, hết thảy việc lành xin vâng theo”, chuyện “Chịu đói nuôi tù”, nhưng chép tên Dương Trừng (楊士懲) và có một vài chi tiết nhỏ khác biệt. Ở đây chúng tôi dịch sát theo văn của Viên Liễu Phàm.

nỗi máu chảy đầy sân vẫn chưa hết cơn giận. Họ Dương quỳ xuống xin tha. Quan huyện nói: “Người này vi phạm pháp luật, làm trái đạo lý, ta làm sao thể không tức giận?” Tự Trừng khấu đầu thưa rằng: “[Tăng tử nói:] ‘Bề trên lỗi đạo, dân chúng phóng túng buông thả đã lâu, như hiểu được tình cảnh đó thì [khi xét xử tội trạng] nên thương xót họ, chớ lấy [việc trừng phạt được tội ác] làm vui.’1 [Theo như lời ấy thì] vui còn không được, huống chi lại nổi giận?” Quan huyện nghe lời ấy rồi liền thôi không giận nữa.

Nhà Tự Trừng rất nghèo, nhưng có ai mang quà biếu đến đều tuyệt đối không nhận. Gặp lúc thiếu lương thực, nhân phải chịu đói, ông thường tìm đủ mọi cách để cho họ ăn. Ngày kia, thêm một số nhân mới được giải đến đang đợi cho ăn, gặp lúc nhà ông đã gần hết gạo, nếu mang cấp cho nhân thì cả nhà phải chịu đói, nếu giữ gạo lại ăn thì những người kia thật đáng thương. Ông liền đem việc ấy bàn với vợ. Vợ ông hỏi: “Những người tù ấy từ đâu chuyển đến?” Ông đáp: “Từ Hàng Châu đến, dọc đường đã phải chịu đói rất lâu, thấy sắc mặt xanh lè!” Nhân đó, [vợ chồng] ông liền lấy hết số gạo còn lại trong nhà, nấu cháo mang đến cho nhân ăn.

Về sau, ông sinh được 2 người con trai. Con trưởng Dương Thủ Trần, con thứ Dương Thủ Chỉ, cả 2 đều làm quan Lại Bộ Thị lang 2 vùng Nam (kinh) Bắc (kinh).2 Lại2 người cháu nội, cháu lớn làm quan đến chức Hình Bộ Thị lang, cháu nhỏ làm quan Liêm Hiến3 tỉnh Tứ Xuyên, đều những vị quan danh


  1. đây họ Dương dẫn lời Tăng tử trong sách Luận ngữ. Khi Dương Phu được mời ra làm quan phụ

trách hình pháp, đến xin Tăng tử chỉ dạy. Ông nói: 上失其道,民散久矣!如得其情,則哀矜而勿 喜。- Thượng thất kỳ đạo, dân tán cửu hỹ. Như đắc kỳ tình, tắc ai căng nhi vật hỷ.” (Bề trên lỗi đạo, dân chúng phóng túng buông thả đã lâu, như hiểu được tình cảnh đó thì [khi xét xử tội trạng] nên thương xót họ, chớ lấy [việc trừng phạt được tội ác] làm vui.) Xem sách Luận ngữ, chương thứ 19 - Tử Trương, tiết thứ 19.

  1. Tiên sinh An Sỹ chỉ đề cập đến một người con của ông này Dương Thủ Trần, làm quan đến chức Hàn Lâm Học sĩ.

  2. Liêm Hiến: chức quan này về sau gọi là Án Sát, phụ trách về hình sự.



tiếng. Ngày nay,1 các ông Sở Đình, Đức Chính đều con cháu của Dương Tự Trừng.
***

Trong khoảng niên hiệu Chính Thống,2 Đặng Mậu Thất cầm đầu nổi loạn Phúc Kiến, những kẻ học dân thường cùng theo hưởng ứng rất đông. Triều đình cử quan Đô hiến Trương Giai từ huyện Ngân kéo quân về phía nam để chinh phạt. Trương Đô hiến dùng mưu bắt được giặc loạn, sau đó liền cử viên Đô sự họ Tạ thuộc Bố Chánh ty [của tỉnh Phúc Kiến] đi truy lùng bắt giết những kẻ theo giặc loạn. Tạ Đô sự cố sức điều tra được danh sách những người đã theo giặc. Sau đó, đối với những gia đình nào không tên trong danh sách liền kín đáo sai người đến trao cho một cờ nhỏ bằng vải trắng, dặn họ vào ngày quân binh truy quét thì cắm cờ ấy trước cửa. Tạ Đô sự lại nghiêm cấm quân lính không được giết người bừa bãi, nhờ vậy cứu sống được đến hàng vạn người [không phải chết oan].

Về sau, con trai của Tạ Đô sự Tạ Thiên thi đỗ Trạng nguyên, làm quan đến chức Tể tướng. Cháu nội Tạ Phi cũng đỗ Thám hoa.






Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   111   112   113   114   115   116   117   118   ...   130


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương