Nguyên tác


KÍNH NGƯỠNG BẬC THÁNH HIỀN TIÊN TRIẾT, ĐI ĐỨNG NẰM NGỒI



tải về 32.39 Mb.
trang101/130
Chuyển đổi dữ liệu24.11.2019
Kích32.39 Mb.
1   ...   97   98   99   100   101   102   103   104   ...   130

KÍNH NGƯỠNG BẬC THÁNH HIỀN TIÊN TRIẾT, ĐI ĐỨNG NẰM NGỒI


THƯỜNG NGHĨ NHỚ
Giảng rộng

Nói “tiên triết” chỉ chung các bậc thánh hiền trong quá khứ. Được nghe lời dạy của thánh hiền thì sinh lòng ngưỡng mộ, ắt tự thân phải ra sức làm theo, giống như vẫn còn được thấy các ngài hiện diện trước mình. Nói “đi đứng nằm ngồi thường nghĩ nhớ”,1 nghĩa bất kỳ lúc nào cũng nhìn thấy các bậc thánh hiền như đang hiện diện trước mặt mình, nhưng không nên quá câu nệ nơi nghĩa đen của từ ngữ, nên hiểu là lúc nào cũng suy xét nhớ nghĩ lời dạy của các ngài để làm theo.

Đạo của các bậc thánh hiền xưa nay, tùy theo địa phương truyền sự linh hoạt tự nhiên nhưng không xa lìa cội gốc, nếu như quá cố chấp vào hình thức trong tâm vẫn tồn tại chỉ một chút các ý niệm “ý, tất, cố, ngã”,2 ắt sẽ không khác Diệp công thích rồng nhưng chỉ biết đến tranh vẽ rồng chứ không biết có con rồng thật.

Năm xưa, tôi lần gặp một người cầm trong tay quyển sách Trung dung, liền cùng ông ta bàn luận về nghĩa đại thể của





  1. Nguyên tác dùng hai chữ “canh tường” (羹牆), nghĩa “bát canh, vách tường”, lấy ý theo trong sách Hậu

Hán thư nói đến chuyện sau khi vua Nghiêu mất rồi, vua Thuấn thường nhớ nghĩ đến, mỗi khi ngồi xuống như thấy hình bóng vua Nghiêu trên vách tường, mỗi khi ăn cơm như nhìn thấy hình bóng vua Nghiêu trong bát canh. thế, “canh tường” hàm ý luôn luôn nhớ nghĩ đến, trong lúc đi đứng nằm ngồi cũng đều tưởng nhớ.

  1. Một số nhà Nho cho rằng Khổng tử chủ trương ý, tất, cố ngã, tức dứt bỏ hết ý nghĩ, sự

thiên lệch, sự cố chấp và sự bám chấp vào bản ngã. Thật ra đâycách giải thích của hậu nho, đã chịu nhiều ảnh hưởng của Phật giáo. đây tiên sinh An Sỹ vẻ như cũng đã sử dụng các khái niệm này của Nho gia theo cách hiểu của giáo nhà Phật.

hai chữ “trung dung”. Tôi bảo ông ấy: “Trung dung không hình tướng, nếu cố chấp vào hình thức cho rằng chỉ 33 chương trong sách này mới đúng thật Trung dung thì đối với đạo lớn của Khổng Nhan nằm cũng không thấy được, huống chi là thực hiểu.”

Ông ấy lập tức nổi giận, nói: “Ý nghĩa ông nói đó thiền học, chẳng phải đạo Nho của ta.” Nói xong bèn ném ngược quyển Trung dung lên bàn sách. Tôi nói: “Ông thành kẻ tiểu nhân rồi.” Ông ta hỏi sao, tôi nói: “Khổng tử từng nói rằng: ‘Quân tử trung dung, tiểu nhân ngược với trung dung.’ Chẳng phải ông vừa ném ngược quyển Trung dung lên bàn đó sao?” Người kia lập tức cãi lại: “Khổng tử nói ‘tiểu nhân ngược với trung dung’, sao thể chấp cho đó quyển sách Trung dung trong tay tôi?” Tôi liền cười lớn nói: “Tôi nói trung dung không hình tướng, chính như ý ông vừa nói đó.” Ông ta im lặng suy nghĩ hồi lâu, liền tự có chỗ hiểu được.

Một hôm, người bạn đề cập đến một câu trong sách Mạnh Tử: “Nếu tin hoàn toàn vào sách, chẳng bằng không đọc sách.”1 Tôi nói: “Câu này người thường không dám tùy tiện nói ra, nhưng Mạnh Tử nói thì quả đúng không sai.” Người kia vừa nghe có vẻ không hài lòng, tôi chỉ cười không nói gì thêm. Qua một lúc lâu, người ấy bỗng hiểu ra, nói: “Ông quả người khéo đọc sách Mạnh Tử. Tôi đã bị ông giễu cợt rồi.”

Các bậc tiên hiền như vua Nghiêu, vua Thuấn, vua Vũ, vua Thang, Văn Vương, Vương, Chu Công, Khổng Tử, Nhan Hồi... đều những bậc thánh hiền thời cổ đại, nhưng giá trị văn hiến quý báu của các ngài vẫn còn lưu lại đến nay. Trong những lúc chút thời gian rỗi rảnh, tôi vẫn thường thả hồn quay về ngàn năm trước, tìm tòi sưu tập rồi đọc qua trước thuật của rất nhiều người, sau đó suy ngẫm trầm tư, lại tham khảo

1 Nguyên văn câu này là: “Tận tín thư bất như thư.” (盡信書不如無書)

qua lập luận của các bậc hiền nho ngày trước. Nếu như trong ấy những lời thích hợp với mình, ắt thường ghi nhớ trong lòng hoặc lặng lẽ ngâm nga một mình, tự nhiên để hết tinh thần vào đó. Thỉnh thoảng lại gặp một đôi câu xét thấy chưa thực sự thông suốt, liền viết ra thành tập, đặt lại vấn đề để hy vọng có thể làm sáng tỏ hơn nữa những lời dạy của các bậc thánh hiền ngày trước, khiến cho những học thuyết ấy được vĩnh viễn lưu hành trong đời.

Nhân đó trong khoảng 30 năm qua đã hình thành một tập sách đặt tên “Chất Khổng thuyết”, nêu một số vấn đề cần làm trong học thuyết Khổng Tử, vẫn dùng để tự mình suy ngẫm lấy đó làm vui, cũng không dám nói như được thấy các bậc tiên triết trước mắt, chỉ muốn làm sáng tỏ cái học của thánh hiền để không phụ lời giáo huấn của các ngài.

Dưới đây xin trích một số vấn đề trong sách Chất Khổng thuyết, mong được chia sẻ với những người cùng chí hướng.


Trích “Chất Khổng thuyết”
BÀN VỀ VIỆC “HỌ KHỔNG BA ĐỜI BỎ VỢ”

Thật quá đáng lắm thay! Những kẻ học Nho thiển cận không hiểu được ý nghĩa của từ ngữ, vu báng điều xấu xa cho gia đình bậc thánh. Đức Khổng tử lấy lễ pháp giáo hóa người đời, trước vẫn xem việc dạy dỗ vợ con trong nhà căn bản,1 đức độ chưa hẳn đã kém Văn Vương xưa kia. như vợ ngài không được hiền đức sánh kịp Hậu phi của Văn Vương, ắt cũng đâu tệ hại đến nỗi phải bị chồng xô đuổi?

Một đời bỏ vợ cũng đã chuyện ghê gớm lắm, huống chi lại đến ba đời đều bỏ vợ! Xét như đạo vợ chồng, theo đạo nhà

1 Nguyên bản dùng “hình ư chi hóa” (刑於之化)trích từ bài Tư tề, thiên Đại nhã trong kinh Thi, đại ý nói

rằng trước phải dùng lễ pháp đối đãi, xử với vợ nhà cho tốt, sau đó đến anh em thân tộc, rộng ra mới thể trị nước, an dân.

Nho chuyện hệ trọng, nếu phạm lỗi nhỏ bị chồng đuổi, ắt gia pháp họ Khổng chẳng thể bỏ qua không trách phạt, bằng như phạm lỗi quá lớn đến nỗi phải bị trục xuất ra khỏi gia đình, ắt phải điều bất hạnh cho họ Khổng biết bao! Huống chi đức Khổng Tử bậc thầy mẫu mực của muôn đời, nếu như vợ ngài lại đức hạnh kém cỏi đến nỗi bị trục xuất, ắt phải tổn thương rất lớn đến thanh danh gia đình. Thế rồi đến người con dâu của bà cũng bị trục xuất, cho đến cháu dâu lại cũng bị trục xuất, như thế thì họ Khổng có còn ra thể thống gì nữa?



Một hôm, tôi mang sách Lễ ký, thiên Đàn cung ra đọc thật kỹ suy ngẫm, đến câu “Không phải vợ chính của ông Cấp,1 ắt không phải mẹ của ông Bạch”2 bỗng kinh ngạc hiểu ra, nghĩ rằng: “Đã không phải vợ chính, tất nhiên vợ kế. Như vậy trong sách dùng chữ “xuất mẫu” (出母) hóa ra không phải chỉ “người mẹ bị trục xuất”, để chỉ “người mẹ đã sinh ra mình”, cũng giống như nói “sinh mẫu” (生母), như vậy tức để chỉ người mẹ ruột. Nói “không để tang xuất mẫu” ý nói không chịu tang mẹ ruột ba năm. Ấy vì Tử Tư là con dòng thứ, Bá Ngư3 từng bảo Tử để tang mẹ ruột của mình ba năm, Tử Tư không tiện nói với cha như vậy là sai lễ, liền nói: “Từ xưa tổ tiên gia tộc chúng ta chưa từng sai với lễ tắc quy định. Nếu có quy định chịu đại tang ắt phải làm theo.”4 Từ đó về sau, lễ nghi trong gia đình họ Khổng quy định những người con dòng thứ không để tang 3 năm cho mẹ ruột của mình, sau thành tục lệ vĩnh viễn như thế. Cho nên, trong sách Lễ chép rằng: “Họ Khổng quy định [con dòng thứ] không để tang mẹ ruột là bắt đầu từ ông Tử Tư.” Thật ràng sáng tỏ cùng. Thiên Đàn cung của sách Lễ đã dùng chữ xuất () để thay cho chữ sinh



  1. Khổng Cấp tên thật của Tử Tư, cháu nội đức Khổng tử.

  2. Nguyên văn câu này là: “Bất vi Cấp thê giả, thị bất vi Bạch mẫu.” (不為伋也妻者,是不為白也母。)

  3. Ngư con trai Khổng tử, tức cha của Tử Tư.

  4. Tử nói như vậy ý muốn nhắc cha mình rằng theo lễ nghi không quy định chịu đại tang đối với

người mẹ vợ thứ, không phải chánh thất.
(生), thể nói rất hay lạ, trang nhã không rơi vào khuôn sáo.

Các nhà Nho đời sau tự mình không hiểu được ý nghĩa của từ ngữ, sao lại khiến cho bậc phu nhân muôn đời kính ngưỡng phải chịu tiếng xấu ác? Xét như các quan đại phu ngày nay thôi, nếu như vợ họ chưa từng bị trục xuất, đuổi, bị người ta đồn đãi rằng bị trục xuất, hẳn phải lấy đó làm mối hận muôn đời. Người quân tử lòng nhân đức, nếu nghe biết việc như thế ắt phải thay người minh oan, làm sự việc để giải tỏa mối hận ấy. Huống chi việc này lại xảy ra với vị phu nhân của một bậc đại thánh nhân, khiến cho đến ba đời con dâu trong nhà đều phải ôm mối hận ngàn đời như vậy? Cho nên, việc này cần phải được cải chính, giải thích cho mọi người đều rõ, làm sáng tỏ chỗ sai lầm từ trước đến nay.



Lời bàn

Người xưa bỏ vợ, phần lớn trường hợp chỉ những lỗi lầm nhỏ, không phải lúc nào cũng do đánh mất đạo đức lễ nghĩa. Như xem trong sách Khổng tử gia ngữ (孔子家語) thấy Tăng tử bỏ vợ chỉ chưng quả không chín. Lại xem trong sách Mạnh tử ngoại thư (孟子外書), thấy chép việc Mạnh tử định bỏ vợ chỉ vì nhìn thấy bà ngồi xoạc chân khó coi. Ông đem việc này thưa với mẹ, mẹ trách Mạnh Tử thất lễ, Mạnh Tử nghe lời mẹ, liền tự trách, thôi không bỏ vợ.



Xem qua đó thì thể biết, bài văn này những kẻ hậu Nho thiển cận hiểu sai phương tiện nói ra, mối oan chưa được rửa sạch của ba đời phu nhân nhà họ Khổng nói ra, cho nên chỗ dụng tâm thật hết sức tốt đẹp, khó nhọc. Chỉ có điều người đọc cần phải thận trọng đừng để cố chấp nơi từ ngữ hiểu sai ý tứ, lại ngộ nhận rằng ba đời họ Khổng đã khai sinh ra thói xấu cưới thêm vợ lẽ. Đó điều nhất thiết phải phân biện cho rõ.


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   97   98   99   100   101   102   103   104   ...   130


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương