Luận văn Ảnh hưởng của mô hình nuôi xen ghép nước lợ ở các vùng triều khác nhau lên tốc độ tăng trưởng của tôm sú (Penaeus monodon) và sự biến động của một số yếu tố môi trường phầN 1



tải về 0.8 Mb.
trang1/25
Chuyển đổi dữ liệu02.01.2022
Kích0.8 Mb.
#3068
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25

Luận văn

Ảnh hưởng của mô hình nuôi xen ghép nước lợ ở các vùng triều khác nhau lên tốc độ tăng trưởng của tôm sú (Penaeus monodon) và sự biến động của một số yếu tố môi trường

PHẦN 1

ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn trong lĩnh vực nông nghiệp nói riêng, và nền kinh tế nước ta nói chung. Thực tế đã cho thấy rằng, việc xuất khẩu các sản phẩm thủy sản đã mang lại một nguồn ngoại tệ đáng kể, không những thế việc nuôi trồng thủy sản đã giải quyết việc làm hiệu quả và trở thành một nguồn sinh kế quan trọng mang lại thu nhập cho người dân, đặc biệt là vùng ven biển. Do vậy, cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế thì ngành thủy sản đã có những bước phát triển vượt bậc.

Trong vài năm trở lại đây, diện tích nuôi trồng thủy sản đã tăng nhanh trong cả nước. Ngoài lợi nhuận do mô hình nuôi thâm canh tôm sú đem lại, thì sự phát triển không theo quy hoạch của các mô hình nuôi tôm đã nảy sinh nhiều vấn đề như: môi trường nước bị suy thoái do mô hình nuôi thải ra một lượng lớn chất hữu cơ vượt quá sức tải của môi trường, dịch bệnh xảy ra trên diện rộng và kéo dài dai dẳng, người nuôi thô lỗ nặng…

Thừa Thiên Huế với lợi thế là có đầm phá Tam Giang – Cầu Hai rộng lớn. Do đó, nuôi trồng thủy sản nước lợ cũng phát triển trong nhiều năm nay với nhiều đối tượng nuôi, mô hình nuôi khác nhau. Trong những năm gần đây, việc nuôi đơn canh con tôm sú của người dân trong tỉnh đã không được thuận lợi như trước nữa, đặc biệt trong năm 2002 thì hầu hết diện tích nuôi tôm toàn tỉnh bị nhiễm bệnh đốm trắng. Với tình hình dịch bệnh ngày càng lan rộng thì việc đưa ra các giải pháp là một việc làm rất cần thiết và cấp bách. Cùng với những giải pháp như quy hoạch lại vùng nuôi, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và nâng cao chất lượng giống. Việc tìm ra một hình thức nuôi thích hợp cũng như đa dạng hóa các đối tượng nuôi trong cùng một ao để tận dụng nguồn thức ăn, giảm suy thoái môi trường, hạn chế rủi ro… là một bước đi phù hợp với tình hình hiện nay.

Hình thức nuôi ghép nhiều đối tượng với mức đầu tư thấp, quản lý ao nuôi dễ dàng, chất lượng sản phẩm cao… Do vậy, mô hình này rất thích hợp với người dân vùng ven đầm phá ở Thừa Thiên Huế. Gần đây, tại địa bàn Thừa Thiên Huế có rất nhiều mô hình nuôi kết hợp đã và đang được áp dụng như mô hình nuôi sinh thái ốc hương, rong sụn, rong câu, cá dìa, vẹm xanh tại đầm Lăng Cô (Viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản III, 2004); nuôi cá rô phi kết hợp trong ao đất Phú An (Phú Vang); nuôi tôm xen canh ở Quảng Thành (Quảng Điền), Thuận An (Phú Vang) năm 2003; nuôi cá dìa - rong câu – tôm sú (Nguyễn Thị Bích Thủy, 2007) bước đầu mang lại hiệu quả. Bên cạnh đó còn có các mô hình nuôi ghép của những đề tài nghiên cứu chuyển đổi hình thức theo hướng bền vững và có khả năng cải thiện môi trường của những dự án nghiên cứu về đầm phá Thừa Thiên Huế như dự án IDRC, dự án IMOLA và các đề tài cấp tỉnh, cấp bộ của một số tác giả cũng thu được những kết quả nhất định.

Kết quả của những nghiên cứu về hình thức nuôi kết hợp đã được triển khai đã góp phần ảnh hướng cho người dân tìm ra hình thức nuôi phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương và bước đầu đã đạt được những kết quả tích cực nhất định. Tuy nhiên, hiệu quả nuôi ghép ở các tiểu vùng sinh thái khác nhau cho kết quả không giống nhau. Vì thế, cần có những nghiên cứu để tìm ra vùng nuôi phù hợp với các mô hình xen ghép khác nhau. Từ đó giúp người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật hợp lý hơn. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và được sự đồng ý của Khoa Thuỷ sản tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Ảnh hưởng của mô hình nuôi xen ghép nước lợ ở các vùng triều khác nhau lên tốc độ tăng trưởng của tôm sú (Penaeus monodon) và sự biến động của một số yếu tố môi trường”.

1.2. Mục tiêu đề tài

- Đa dạng hóa đối tượng nuôi

- Xác định vùng nuôi phù hợp, hiệu quả nhất cho mô hình nuôi xen ghép tôm sú – cua – cá kình.

PHẦN 2

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1. Các nghiên cứu về mô hình nuôi ghép các đối tượng trong cùng một ao trên thế giới

Nuôi ghép hỗn hợp một số đối tượng khác nhau trong cùng một ao đã được nghiên cứu và thực hiện từ lâu ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản nước ngọt. Đi đầu trong lĩnh vực này là Trung Quốc, các nhà nghiên cứu và nuôi trồng thủy sản đã biết kết hợp nuôi nhiều loài cá khác nhau trong cùng một ao và phát triển nguyên lý chọn đối tượng cho việc nuôi ghép là: (i) không có mâu thuẫn đối kháng về môi trường sống, và (ii) không có mâu thuẫn đối kháng về tập tính dinh dưỡng. Trên cơ sở đó họ đã đưa 5 - 7 loài cá khác nhau như cá chép, cá rô phi, cá Wuchang, cá trắm, cá mè trắng, và cá mè hoa... vào trong cùng một ao (Zhong lin, 1991). Kết quả mô hình này là đã tận dụng được các tầng nước khác nhau làm tăng hiệu quả sử dụng khối nước. Quan trọng hơn là sự tương hỗ của các đối tượng nuôi trong dinh dưỡng, tận dụng tối đa lượng thức ăn đưa vào. Cụ thể, cá trắm cỏ ăn một lượng cỏ rất lớn nếu nuôi riêng đối tượng này sẽ thải ra một lượng lớn phân vào ao gây ô nhiễm môi trường. Khi nuôi ghép phân thải của cá trắm cỏ là thức ăn trực tiếp cho cá rô phi, cá trôi và cá mè. Bên cạnh đó, phân thải có tác dụng như việc phân chuồng khi phân giải thành các muối dinh dưỡng sẽ kích thích cho thực vật phù du phát triển, là loại thức ăn chính cho cá mè trắng. Cá chép có tập tính ăn đào bới nền đáy giúp cho việc khoáng hóa các chất dinh dưỡng vào nước và đồng thời tạo điều kiện cho các chất khí độc thoát ra ngoài dễ dàng (Zhong Lin, 1991). Ở nước ta hiện nay các mô hình nuôi ghép này đã và đang được áp dụng hầu hết các tỉnh thành trong toàn quốc và cho kết quả tốt [8].

Nuôi trồng thủy sản nước lợ, nước mặn có lịch sử phát triển muộn hơn so với nghề nuôi cá nước ngọt. Tuy nhiên, do giá trị kinh tế cao của các đối tượng nuôi và một tiềm năng lớn để phát triển nên nuôi trồng thủy sản lợ mặn đã phát triển mạnh và trở thành ngành đưa lại nguồn thu nhập chính cho người dân ven biển.

Ngày nay, sản xuất thủy sản đang thường xuyên phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng do chính hoạt động nuôi trồng thủy sản gây ra. Nhiều quốc gia đã khuyến cáo việc sử dụng quá mức các hóa chất trong nuôi trồng và chế biến thủy sản, lạm dụng kỹ thuật, đầu tư thâm canh quá cao là nguyên nhân chủ yếu làm phá vỡ sự cân bằng nhiều vùng sinh thái ven biển. Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc kháng sinh một cách bữa bãi trong phòng và trị cho các đối tượng nuôi thủy sản đã gây ra các tình trạng kháng thuốc trên diện rộng. Kết quả là dư lượng thuốc kháng sinh tồn động trong sản phẩm nuôi quá mức cho phép gây ảnh hưởng lớn đến môi trường sinh thái và sức khỏe người tiêu dùng [27].

Trước tình hình như vậy nhiều nhà khoa học trên thế giới đã đầu tư nghiên cứu theo một số hướng khác nhau. Cụ thể: Nghiên cứu sử dụng chế phẩm sinh học khác nhau để cải thiện chất lượng nước. Thực tế, hiện nay trên thị trường có bán rất nhiều loại chế phẩm khác nhau đang được người dân sử dụng do hãng thức ăn và thuốc sản xuất như: chế phẩm EM, BZT, SUPER VS, pH FIXER, SUPER BIOTIC, ... Bên cạnh đó nhiều cơ sở sản xuất lớn đã xây dựng hệ thống ao hồ tuần hoàn có ao xử lý thông qua hình thức lọc sinh học để hạn chế sự tích tụ của các muối dinh dưỡng; sử dụng khí Ozôn đển khử các khí độc; nuôi ghép các đối tượng khác nhau trong ao nuôi tôm để hạn chế các chất độc hại. Một hướng nghiên cứu khác nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước là nuôi kết hợp nhiều đối tượng trong cùng một ao, từ đó làm tăng tính bền vững trong nghề nuôi trồng thủy sản nước lợ - nước mặn. Trên cơ sở các hoạt động thực tế của việc nuôi ghép một số nghiên cứu điển hình đã được các nhà khoa học tổng hợp và trình bày trong các tài liệu như:



  • Ở Đài Loan nhóm nghiên cứu của Lo – Chai Chen (1990) khi tiến hành thí nghiệm so sánh hàm lượng vật chất hữu cơ và vô cơ trong ao nuôi ghép cá măng (Chanos channos), cá đối (Mugil cephalus), tôm sú (Penaeus monodon), và rong câu (Gracillaria sp) với ao nuôi chuyên tôm sú. Kết quả cho thấy ở ao nuôi ghép thì hàm lượng các vật chất hữu cơ và vô cơ lơ lửng thấp hơn so với ao nuôi chuyên tôm sú có ý nghĩa về mặt thống kê (P<0,05).

  • Nuôi hỗn hợp các loài động thực vật thủy sinh trong cùng một ao (Johns Lucas, 2003).

  • Sử dụng hình thức nuôi dàn cho các đối tượng rong biển và vẹm xanh ở vùng ven biển nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước (Andrea C.Alfaro & et all, 2000) [24].

  • Nuôi hỗn hợp nhiều đối tượng khác nhau trong ao nuôi tôm để làm tăng tính bền vững và ổn định cho người nuôi tại các trại nuôi tôm ở Mêxico (Franciso I.Martinez – codero, 2004) [26].

  • Trồng rong câu (Gracillaria sp) trong ao nước thải tôm sú (Penaeus monodon) ở Brazil (E. Marinho – Soriano E, C. Morales, 2002). Kết quả phân tích ANOVA cho thấy tốc độ tăng trưởng tương đối của rong câu là khác nhau (P<0,05) [25].

Nhìn chung các kết quả nghiên cứu trên thế giới đều cho rằng việc nuôi hỗn hợp nhiều đối tượng trong cùng một ao đã làm giảm mức độ rủi ro trong sản xuất, chất lượng môi trường nước được cải thiện theo hướng tốt hơn. Chất lượng sản phẩm của vật nuôi an toàn hơn do việc giảm thiểu sử dụng chất kháng sinh và chế phẩm sinh học. Chính vì vậy mà hình thức nuôi hỗn hợp này ngày càng được áp dụng ở nhiều nước có nghề nuôi thủy sản nước lợ - mặn phát triển (Lê Thị Thu Hà, 2004; Anthony Charles, 2000).

2.2. Tại Việt Nam

Ở Việt Nam nghề nuôi tôm nói riêng và nuôi các đối tượng lợ mặn nói chung đã phát triển mạnh. Diện tích nuôi trồng trong những năm qua tăng nhanh, tăng 6,3%/năm giai đoạn 1998 – 2004. Nhờ đó sản lượng thủy sản nuôi trong những năm qua tăng bình quân 13,6%/năm, năm 2004 tăng hơn 2,15 lần so với năm 1998 [17]. Năm 2010, diện tích NTTS cả nước là 1.096.722 ha (đạt 109,68% so với chỉ tiêu). Sản lượng NTTS là 2.828.622 tấn, đạt 141,4% so với kế hoạch. Về sản xuất giống, cơ bản đã đáp ứng đủ  nhu cầu nuôi thương phẩm, đặc biệt là giống các đối tượng nuôi chủ lực. Ví dụ, giống tôm nước lợ đạt 45 tỷ con, bằng 128,6% so với kế hoạch, giống cá tra là 2,36 tỷ con, bằng 337,25% so với kế hoạch, giống của một số loài thủy sản kinh tế và giống cá nước ngọt truyền thống là 27, 5 tỷ con, bằng 229,2% so với kế hoạch. Kim ngạch xuất khẩu từ NTTS đạt 3,5 tỷ USD, bằng 125% so với kế hoạch. Phát triển nuôi trồng thủy sản đã giải quyết được 3,5 triệu việc làm cho người lao động, bằng 175% chỉ tiêu đề ra. Ngoài ra, cơ sở hạ tầng vùng NTTS, vùng sản xuất giống tập trung từng bước được đầu tư hoàn thiện. Hệ thống thủy lợi phục vụ NTTS được cải thiện. Hệ thống các trung tâm quốc gia giống thủy sản, trung tâm giống thủy sản cấp I, trung tâm giống thủy sản các tỉnh, các khu vực sản xuất giống thủy sản tập trung được hình thành và đưa vào sử dụng có hiệu quả [28].

Trước áp lực của dịch bệnh bùng phát trong việc nuôi tôm làm cho người sản xuất bi thua lỗ nghiêm trọng trong nhiều năm. Vì vậy, nghề nuôi trồng thủy sản nước lợ, mặn đã có sự thay đổi và điều chỉnh đáng kể từ việc nuôi chuyên tôm với mật độ cao, chủ động sử dụng thức ăn công nghiệp sang nuôi với mật độ thưa hơn và tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên. Nhiều đối tượng nuôi mới đã được người sản xuất đưa vào nuôi kết hợp với tôm sú nhằm tạo cho hoạt động sản xuất ngày một ổn định hơn. Trên cơ sở nhu cầu của thực tế, nhiều nghiên cứu khác nhau theo hướng nuôi hỗn hợp nhiều đối tượng khác nhau đã được thực hiện ở nhiều vùng. Cụ thể:



  • Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Thị Xuân Thu và CTV (2003) đã chỉ ra rằng, tốc độ tăng trưởng của tôm sú trong ao nuôi kết hợp với hải sâm không có sự sai khác (P>0,05), nhưng các chỉ tiêu đánh giá chất lượng môi trường (mật độ vi khuẩn gây bệnh, mật độ nấm) ở ao nuôi hải sâm thấp hơn rõ rệt so với ao đối chứng (P<0,05). Khi tiến hành nuôi hải sâm (Honothuria scabra) kết hợp trong ao nuôi tôm sú nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước nhờ vào khả năng ăn lọc của hải sâm [15].

  • Các nhóm nghiên cứu của Thái Ngọc Chiến (2004); Hoàng Thủy (2004); Nguyễn Thị Xuân Thu (2003) đã có những nghiên cứu về nuôi hỗn hợp cá - rong biển – động vật thân mềm trong cùng một ao, kết quả cho thấy các đối tượng nuôi ghép có tốc độ tăng trưởng tốt và làm tăng hiệu quả trên một đơn vị diện tích mặt nước [4].

  • Nguyễn Khắc Lâm (2002) thử nghiệm nuôi sò huyết (Anadara granosa) theo hai hình thức nuôi trong ao đất và nuôi bãi triều tại đầm Thị Nại – Tỉnh Ninh Thuận. Kết quả nghiên cứu cho được tại vùng bãi triều là 3,5 tấn/ha, trong khi đó nuôi trong ao là 1,3 tấn/ha. Khi nuôi trong ao thì nước trong ao có độ trong lớn do sò huyết đã lọc các chất làm thức ăn.

  • Nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước trong ao nuôi tôm sú thâm canh, nhóm nghiên cứu của Nguyễn Thức Tuấn (2007) đã xây dựng mô hình: “Nuôi hàu cửa sông trong ao nuôi tôm sú thâm canh”. Kết quả khi so sánh tốc độ tăng trưởng của tôm và hàu trong ao nuôi ghép tương đương với sự phát triển của chúng trong những ao đối chứng, nhưng lại có hiệu quả kinh tế cao hơn do giảm chi phí quản lý ao nuôi [17].

  • Nguyễn Xuân Thu và CTV (2005) đã tổ chức nghiên cứu xây dựng mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững tại các vùng đầm phá ven biển miền Trung. Trong thí nghiệm nhóm tác giả đã thiết kế thí nghiệm mô hình nuôi ốc hương và cá trong các đăng chắn đồng thời cắm cọc bao quanh để làm giá thể cho vẹm xanh – hàu đeo bám. Kết quả cho thấy hầu hết các đối tượng nuôi phát triển tốt. so sánh chất lượng môi trường nước ở trong và ngoài vùng nuôi chứng minh đã cho thấy hàm lượng của các yếu tố NO2-N và PO4-P có sự sai khác nhau rõ rệt (P<0,05) và hàm lượng của các yếu tố này ở bên trong vùng nuôi luôn thấp hơn so với bên ngoài.

  • Đề tài khoa học cấp nhà nước “Nghiên cứu công nghệ và xây dựng mô hình nuôi kết hợp nhiều đối tượng hải sản trên biển đạt hiệu quả kinh tế cao theo hướng bền vững” (Thái Ngọc Chiến và CTV, 2005). Kết quả đã xây dựng thành công 5 mô hình: Nuôi cá mú lồng kết hợp với rong sụn, vẹm xanh và bào ngư; nuôi tôm hùm lồng kết hợp với rong sụn, vẹm xanh và bào ngư; nuôi tôm hùm kết hợp với cá chẽm, hải sâm, rong biển và vẹm xanh; nuôi tổng hợp ốc hương với hải sâm, rong biển và vẹm xanh; và nuôi ốc hương với tôm hùm, hải sâm, rong biển và vẹm xanh [3].

2.2.1. Tại Thừa Thiên Huế

2.2.1.1. Hiện trạng phát triển nuôi trồng thủy sản

Thừa Thiên Huế có bờ biển dài 126 km và đầm phá Tam Giang - Cầu Hai 22 ngàn ha... rất thuận lợi cho việc khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản. Những năm qua, kinh tế thủy sản có nhiều chuyển biến tích cực và đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Từ chỗ sản lượng thủy sản năm 2003 khoảng 25 ngàn tấn thì đến năm 2009 con số này gần 38 ngàn tấn, dự kiến năm 2010 đạt 38,5 ngàn tấn.

Theo đó, diện tích nuôi trồng thuỷ sản trên địa bàn tỉnh đến nay khoảng 5.700 ha, gấp 1,5 lần so với năm 2005; năng suất bình quân tôm nuôi đạt xấp xỉ 1 tấn/ha. Năm 2005, sản lượng nuôi trồng đạt 6.629,4 tấn nay tăng lên gần 10 ngàn tấn; góp phần tăng đáng kể nguồn nguyên liệu cho chế biến xuất khẩu thuỷ sản. Trong đó, sản lượng cá nước lợ đạt 475 tấn, sản lượng cua 200 tấn, sản lượng nhuyễn thể đạt 206 tấn. Song song với phát triển nuôi trồng thuỷ sản nước lợ, nuôi thuỷ sản nước ngọt có bước phát triển mạnh, với nhiều hình thức nuôi như: Nuôi lồng bè, ao hồ, nuôi xen cá – lúa... Nuôi trồng thuỷ sản phát triển góp phần đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn vùng ven biển, đầm phá theo hướng tích cực, từ khai thác sông đầm và sản xuất nông nghiệp năng suất thấp sang nuôi trồng nhiều đối tượng thuỷ sản có giá trị và mang lại hiệu quả kinh tế cao [29].

Nghị quyết 09 của Bộ chính trị về chủ trương “dồn điền, đổi thửa” trong nông nghiệp, Quyết định số 224/1999/QĐ – TTg ngày 08/12/1999 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình phát triển nuôi trồng thủy sản thời kì 1999 – 2010 trong đó xác định “Được chuyển đổi ruộng nhiễm mặn, ruộng trũng, đất làm muối, đất ngập úng sản xuất lúa bấp bênh, kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản là căn cứ chính để chuyển đổi diện tích đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả thấp sang nuôi trồng thủy sản. Tính đến năm 2007, toàn tỉnh đã chuyển đổi 2.280,8 ha đất cát ven biển, nhiễm mặn ven đầm phá, sản xuất lúa một vụ năng suất thấp, ruộng trũng, ô bàu nước ngọt sang nuôi tôm, nuôi cá nước ngọt; chiếm gần 40% tổng diện tích nuôi thủy sản toàn tỉnh; trong đó chuyển sang nuôi tôm chân trắng trên vùng cát là 459,15 ha, nuôi thủy sản nước lợ ven đầm phá 1.122,5 ha nuôi cá nước ngọt 699,15 ha [21].

Diện tích nuôi trồng thủy sản phát triển với tốc độ tăng là 3,25%/năm thời kì 2002 – 2010, trong đó diện tích nuôi thủy sản nước ngọt tăng đều hàng năm với việc tận dụng mặt nước ruộng trũng, ao vườn để nuôi hoặc xây dựng trại tổng hợp có nuôi thủy sản nước ngọt; diện tích nuôi thủy sản nước lợ tăng mạnh trong các năm 2002 – 2004, sau đó diện tích nuôi vùng đầm phá giảm do dịch bệnh tôm nuôi, thua lỗ nặng, không có khả năng vay trả và đầu tư vốn để tiếp tục nuôi.





tải về 0.8 Mb.

Chia sẻ với bạn bè của bạn:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25




Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2023
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương