Luận ngữ ngu án



tải về 121.5 Kb.
trang1/4
Chuyển đổi dữ liệu02.01.2022
Kích121.5 Kb.
#402
  1   2   3   4

Luận ngữ ngu án -

Một cách tiếp cận Luận ngữ của nhà Nho người Việt

 

ThS. ĐINH THANH HIẾU



(Bộ môn Hán Nôm, Khoa Văn học)

 

Luận ngữ ngu án là tác phẩm kinh học của Phạm Nguyễn Du, nho sĩ thời Lê trung hưng.

Phạm Nguyễn Du, nguyên tên là Phạm Vĩ Khiêm, tự là Hiếu Đức và Dưỡng Hiên, hiệu là Thạch Động, người làng Đặng Điền, huyện Chân Phúc, trấn Nghệ An, nay là xã Nghi Thạch, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông sinh năm 1739, mất vào khoảng năm 1786, 1787.

Theo Nghệ An ký thì năm Cảnh Hưng thứ 36 (1775), vì xuất thân thế gia vọng tộc nên ông được tiến triều làm Hiệu thảo, Thiêm sai Tri Hình phiên. Năm 40 tuổi, ông đỗ Hội nguyên, rồi Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân thịnh khoa Kỷ hợi niên hiệu Cảnh Hưng thứ 40 (1779). Theo Từ điển văn học cho biết thì ông từng làm Giám sát Ngự sử đạo Hải Dương. Khi chúa Trịnh đánh chiếm vùng Thuận An của chúa Nguyễn, ông được cử làm tiếp quản đạo Thuận An. Đến thời Đoan Nam Vương Trịnh Khải, ông vẫn giữ chức Thiêm sai, có dâng khải lên chúa trình bày bốn điều nhưng không được trả lời, ít lâu sau ông được điều bổ làm Đốc đồng Nghệ An. Khi nghe tin quân Tây Sơn chiếm Phú Xuân, tiến ra Bắc, ông chạy lên vùng Thanh Chương, Nam Đàn chiêu mộ quân sĩ để giữ Nghệ An nhưng việc chưa thành thì ông bị bệnh rồi mất.

Về tiểu sử của Phạm Nguyễn Du, các tài liệu hiện còn có một số điểm không thống nhất, nhưng tóm lại, ông là một nho thần đỗ đạt, làm quan, nhận ân sủng của triều đình Lê - Trịnh, trung thành và đã thủ tiết theo triều đại đó.

Phạm Nguyễn Du trước tác khá nhiều, theo thống kê sơ bộ, ông có các tác phẩm: Luận ngữ ngu án, Chu huấn toản yếu, Nam hành ký đắc tập, Thạch Động thi sao, Thạch Động tiên sinh thi tập, Thạch Động văn sao, Độc sử si tưởng, Đoạn trường lục…Trong đó, Luận ngữ ngu án là một tác phẩm kinh học có giá trị, hiện văn bản còn được lưu trữ tại Viện nghiên cứu Hán Nôm, mang ký hiệu VHv.349/1-2.



Căn cứ vào các lời Tự, Bạt, Dẫn... đặc biệt là Tự tự của chính tác giả, có thể biết được đại lược quá trình hình thành và lưu truyền Luận ngữ ngu án. Theo Tự tự, Luận ngữ ngu án bắt đầu được Phạm Nguyễn Du viết vào năm ông 39 tuổi (1778), nhân khi ông đọc đến câu “tứ thập ngũ thập nhi vô văn yên” (đến năm 40, 50 tuổi vẫn chưa có tiếng tăm gì) trong sách Luận ngữ mà ông chợt tỉnh ngộ, quyết ý bỏ cái học cử tử chỉ đắm chìm vào chương cú văn tự, mà quyết cầu học, viết sách với tinh thần “cầu cái học vị kỷ”, như Khổng Tử từng nói: “Cổ chi học giả vị kỷ, kim chi học giả vị nhân” (Người học thời xưa là vì mình (trở lại xét từ bản thân, để hoàn thiện cho bản thân), người học thời nay là vì người). Tác phẩm được viết trong ba năm, hoàn thành vào cuối năm Canh tý (1780). Vì sách này viết ra với mục đích “vị kỷ” nên ông không công bố ngay, chỉ “cất vào trong túi, mỗi khi việc quan rảnh rỗi thì đem ra riêng xem, có chỗ nào chưa ổn thì sửa chữa” (Tự tự), với ý nguyện “đợi đến lúc già mới dám đưa ra đời”. Thực ra, Luận ngữ ngu án sau khi hoàn thành cũng có được lưu truyền nhưng trong một phạm vi hẹp. Trong bài Thư dẫn trong tác phẩm, Nguyễn Đăng Sở, Tiến sĩ khoa Đinh mùi triều Lê (1787) có cho biết: “Bạn đồng niên của tôi là Chánh Tiến sĩ, Phó đô họ Trần người ở Bảo Triện, từng thụ nghiệp ở cửa Thạch Động Phạm tiên sinh, được xem Luận ngữ ngu án của tiên sinh, có nói đại khái với tôi, tôi vẫn hận không được xem...”. Phó đô họ Trần ở Bảo Triện mà Nguyễn Đăng Sở nhắc đến đó là Trần Danh án, Tiến sĩ khoa Đinh mùi triều Lê (1787), đồng khoa với Nguyễn Đăng Sở, từng là học trò của Phạm Nguyễn Du. Như vậy, chí ít, Luận ngữ ngu án cũng đã được lưu truyền trong phạm vi hẹp, chủ yếu là học trò hoặc các bạn thân của ông. Vì vậy mà Phạm Quý Thích mới biết được tác phẩm này mà đưa thư nghìn dặm đến đòi xem. Phạm Nguyễn Du từ Nghệ An gửi Luận ngữ ngu án tặng Phạm Quý Thích vào năm Giáp thìn (1784), chuyện này được ghi rõ trong Bạt do chính Phạm Nguyễn Du viết. Từ đây, Luận ngữ ngu án có khả năng bắt đầu được lưu truyền rộng.



tải về 121.5 Kb.

Chia sẻ với bạn bè của bạn:
  1   2   3   4




Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2022
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương