Interpreting techniques – KỸ thuật phiên dịCH



tải về 213.57 Kb.
trang9/11
Chuyển đổi dữ liệu09.12.2017
Kích213.57 Kb.
#4373
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Chương 8. ĐƠN GIẢN HÓA


Simplification

Trong quy trình dạy tiếng Anh như một ngoại ngữ, các nhà giáo học pháp rất quan tâm đến xu hướng đơn giản hóa (simplification). Đây là xu hướng sử dụng một lượng nhỏ từ vựng, một số cấu trúc câu cơ bản để diễn đạt những vấn đề phức tạp. Xu hướng này áp dụng cả trong quy trình dạy học trên lớp và công tác biên soạn sách cho người học.

Đối với quy trình dạy trên lớp, các tác giả viết sách giáo khoa thường quy định cho giáo viên sử dụng một lượng từ vựng nào đấy, một số mẫu câu nào đấy để luyện cho người học nghe, nói, đọc, viết tiếng Anh. Chẳng hạn sách học What to say của BBC English chỉ sử dụng 500 từ cơ bản để luyện người học nghe nói về những chủ đề giao tiếp hàng ngày.

Đối với quy trình biên soạn những series viết dễ lại (simplified & adapted stories) thường sử dụng cho việc viết dễ lại các truyện ngắn, các tiểu thuyết nổi tiếng cổ, kim, với số lượng từ (headwords) từ thấp lên cao: 400, 700, 1000, 1400, 1800, 2500 (Oxford Bookworms Library), hoặc 1000, 1492, 2075 (L.A. Hill), hoặc hệ Ladybird Easy-to-read retellings, hoặc hệ Six-level Penguin Readers, về nghe, chúng ta có hệ Easy Listening của The Center for Language Training, U.S.A., v.v.

Chúng ta hãy so sánh một đoạn nguyên bản của tiểu thuyết The Thorn Bird của nữ văn sĩ Australia, Colleen McCullough và cùng một đoạn đó trong hệ chuyện viết dễ lại để so sánh.

Original: (Colleen McCullough. The Thom Birds. Avon Books 1977)

There is a legend about a bird which sings just once in its life, more sweetly than any other creature on the face of the earth. From the moment it leaves the nest it searches for a thorn tree, and does not rest until it has found one. Then, singing among the savage branches, it impales itself upon the longest, sharpest spine. And, dying, it rises above its own agony to out-carol the lark and the nightingale. One superlative song, existence the price.. But the whole world stills to listen, and God in His heaven smiles. For the nest is only bought at the, cost of great pain... Or so says the legend.

Simplified version: (Colleen McCullough. The Thom Birds. Penguin Readers 2001)

There is a story about a bird that sings only once. From the time it is born it searches for a thorn tree and, when it finds one, it flies at the longest, sharpest thorn. As it dies, it sings its song - more beautiful than that of any other bird.

Cũng với mục đích trên, kỹ thuật đơn giản hóa (simplification) trong dịch thuật là một kỹ thuật giúp cho người phiên dịch cũng như thính giả vượt qua được những khó khăn về ngôn ngữ. Tuy nhiên đây không phải là vượt qua khó khăn về ngôn ngữ thông thường, vì người phiên dịch là người phải có ít nhất hai ngôn ngữ thông thạo (gần) như tiếng mẹ đẻ.

Người phiên dịch phải viện đến kỹ thuật simplification trong trường hợp bài phát biểu đi quá sâu vào kỹ thuật chuyên ngành tới mức mặc dù người dịch đã hết sức cố gắng chuẩn bị cho cuộc họp, mặc dù đã có trong tay những tài liệu liên quan, nhưng vẫn không thể chuyển tải được tất cả những thông điệp chi tiết có tính kỹ thuật cao như vậy. (Roderic Jones: 98)

* The speech is so technical that the interpreter, despite their best efforts to prepare a meeting, and despite documentation made available to them, just cannot render all of the technical details.

Người phiên dịch cũng phải vận dụng kỹ thuật này khi “***diễn giả trình bày vấn đề vượt quá tầm hiểu biết của thính giả, tức là diễn giả khi nói chuyện sử dụng văn phong và nội dung không thích hợp với người không chuyên môn. Nếu người dịch dịch trung thành với diễn giả thì sẽ làm cho thính giả lúng túng, khó hiểu. Với kỹ thuật này người phiên dịch đã cố gắng lấp được khoảng trống giao tiếp”. (Roderic Jones: 98)

** The speaker may be talking over the heads of their audience. (The expert is talking the wrong register to laymen). A faithful rendering would just leave the audience confused. That is the interpreter is trying to bridge the communication gaps.

Kỹ thuật này thường sử dụng khi dịch cho hai bên đối thoại trực tiếp với nhau, một bên hỏi, bên kia trả lời.

Đó là những trường hợp cần vận dụng kỹ thuật simplification. Vậy người phiên dịch sử dụng kỹ thuật này như thế nào (How to simplify?)

Một là chuyển những đặc ngữ sang ngôn ngữ thường dùng hàng ngày (Interpreting unfamiliar jargon into everyday language). Ví dụ: a back-fire: nghĩa kỹ thuật là cướp lửa. Từ thông dụng là máy nổ sớm. A back-fire còn là một thuật ngữ trong lĩnh vực cứu hỏa, có nghĩa: tường lửa ngược. Từ này người không chuyên ngành khó có thể hiểu được. Người phiên dịch có thể dịch bằng một cách dễ hiểu: phương pháp sử dụng một ngọn lửa có khống chế để ngăn chặn sự cháy lan của rừng đang cháy.

Hai là, “*** nhận diện được cốt lõi hoặc vấn đề chính của một thông điệp, rồi chuyển tải nó (sang ngôn ngữ TL) mặc dù không hiểu tất cả các chi tiết mà diễn giả trình bày. Hoặc người phiên dịch có thể hiểu được, nhưng không nghĩ ngay ra được từ tương đương trong ngôn ngữ mục tiêu (TL) để dịch một cách cấp tốc.” (Roderic Jones: 99).

*** Identify the essence of a statement or a question, and convey it, without understanding all the details expressed by the speaker. Or they may have understood but do not necessarily have all the target language vocabulary at their fingertips to express everything quickly enough.〃

Ví dụ:


Original

“If the CIF price of produce at the Community border is below the guideline price as determined under the Control Market Organisation, then a levy, which is not tariff duty, is imposed”

Simplified version

If farm produce comes into the Community at a price below the official Community market price, a special agricultural levy is imposed.

Sử dụng kỹ thuật simplification không có hàm ý rằng thính giả kém cỏi quá không hiểu nổi bài nói chuyện của diễn giả nên phiên dịch phải “đơn giản” nó đi. Tất nhiên cũng có trường hợp trình độ văn hóa của thính giả thấp, nhưng phải nghe một chủ đề có tính chất nghiên cứu. Chẳng hạn trong dự án Chống ỉa chảy (CDD) chúng tôi phải đưa một đoàn nước ngoài về thăm một làng ở Thanh Hóa. Dân làng được mời họp để nghe giải thích về thuốc Orezon. Ngoài phần dịch những dặn dò thông thường về cách chăm sóc người bệnh, người phiên dịch gặp những từ chuyên môn như độ phân giải muối cao, tên các thành phần của thuốc,... khi người nước ngoài giải thích cho nông dân tác dụng của loại thuốc này và cách tự pha chế tại nhà. Ở đây cần viện đến kỹ thuật simplification. Hoặc trong một hội nghị về chất độc màu da cam (agent orange), tuy thính giả đều là trí thức, nhưng nếu không phải là những nhà hóa học thì không dễ gì có thể hiểu rõ được nội hàm của những từ chuyên môn, những khái niệm chuyên ngành. Giả sử một chuyên gia Anh làm việc trong một tổ chức nghiên cứu tác hại của chất độc màu da cam đối với cựu chiến binh Việt Nam trình bày trước một hội nghị, trong đó có những khái niệm như herbicides, Agent White and Agent Blue, dioxin, TCDD metabolism, spina bifida,... hoặc những đoạn như:

The number of diseases have been recognized as associated with Agent Orange exposure. They are: chloracne, porphyria cutanea tarda. acute or subacute peripheral neuropathy, type 2 diabetes, and numerous cancers [non-Hodgkin, s lymphoma, soft tissue sarcoma, Hodgkin’s disease, multiple myeloma, prostate cancer, and respiratory cancers (including cancers of the lung, larynx, trachea, and bronchus)]. In addition, Vietnam veterans* children with the birth defect spina bifida are eligible for certain benefits and services.

Những đoạn báo cáo như trên thường gây sự khó hiểu và lúng túng cho đa số thính giả trong một hội nghị. Vì thế kỹ thuật simplification sẽ làm cho không khí hội nghị bớt căng thẳng hơn nhiều. Tuy nhiên, để làm được việc đó một cách có hiệu quả, người phiên dịch phải chuẩn bị rất kỹ trên cơ sở những tài liệu đã nhận được trước khi vào hội nghị, kể cả việc thống kê các thuật ngữ chuyên ngành và tham khảo khái niệm hàm chứa trong các thuật ngữ ấy.

Trong đoạn trích trên người phiên dịch có thể xử lý như sau: trước hết thay những từ chuyên ngành về bệnh tật bằng những từ bệnh tật thông dụng

chloracne = thay cho từ chuyên môn chứng ban clo, ta dùng a skin disorder = rối loạn da.

Một loạt các từ về chứng bệnh thần kinh như porphyria cutanea tarda (loạn chuyển hóa pócphorin), acute or subacute peripheral neuropathy (bệnh thần kinh ngoại vi cấp tính hoặc bán cấp) sẽ dịch tóm gọn lại thành a nerve disorder = rối loạn thần kinh, type 2 diabetes = bệnh đái tháo cấp độ 2.

Toàn bộ các từ về bệnh ung thư các loại như non-Hodgkin's lymphoma, soft tissue sarcoma, Hodgkin,s disease, multiple myeloma, prostate cancer, cancers of the lung, larynx, trachea, and bronchus) sẽ chỉ dịch tóm gọn là numerous cancers and respiratory cancers = một loạt căn bệnh ung thư, kể cả ung thư đường hô hấp. spina bifida = tật nứt đốt sống.

Môt phương án dịch:

Một số bệnh được coi là có liên quan đến sự tiếp xúc với chất độc màu da cam. Đó là bệnh rối loạn da, rối loạn thần kinh, bệnh đái tháo cấp độ 2, một loạt các bệnh ung thư kể cả ung thư đường hô hấp. Ngoài ra, con cái các cựu chiến binh Việt Nam bị tật nứt đốt sống bẩm sinh có quyền được hưởng sự chăm sóc và những dịch vụ cần thiết.

Dịch như vậy là chúng ta đã sử dụng kỹ thuật simplification ở góc độ chuyển những từ rất chuyên ngành thành những từ thường dùng. Trong trường hợp bản thân người phiên dịch cũng không hề nghe đến tên (bệnh) ấy bao giờ thì nhất thiết phải hỏi lại diễn giả. Hãy dùng khả năng nhận diện âm mà phát âm lại từ mới ấy để hỏi. Lúc này thường diễn giả rất nhạy bén và cung cấp cho mình cách giải thích đơn giản. Ví dụ:

Interpreter: Excuse me, what’s “klorác”? (chloracne.)

Speaker: Ah, it's a skin disorder.

Interpreter: Excuse me, can you tell me what “hơ-bi-said” is? (herbicide)

Speaker: It’s a chemical used to kill plants.

Trong trường hợp người phiên dịch gộp một liệt kê và thể hiện liệt kê ấy bằng một từ chung, người ta gọi kỹ thuật ấy là kỹ thuật khái quát hóa (generalisation). Chẳng hạn khi diễn giả nói về một loạt tên các nơi du khách nên đến thăm mà người phiên dịch không thể nhớ được, vì không nhận biết được một loạt tên riêng cùng một lúc. Ví dụ một phiên địch người Anh dịch từ Việt sang Anh, không phải dễ gì có thể nhớ được một loạt tên Việt Nam để dịch câu sau đây:

Sáng mai chúng tôi sẽ tổ chức cho các bạn đi thăm viếng 5 nơi: Đi Chùa Tây Phương, sau quay về thăm Đền Ngọc Sơn, Chùa Một Cột, và kết thúc buổi tham quan ở Đền Quan Thánh,

Vậy anh ta có thể dùng kỹ thuật generalisation để nói rằng:

For tomorrow morning, we'll take you to visit four pagodas and temples outside and inside Hanoi.

Hoặc khi phiên dịch người Việt gặp một liệt kê như: Edinburgh zoo, Mons Meg, Leith-sur-mer, King's Theatre, Meadowbank, Stary Theatre of Krakov, Fringe Sunday, etc. (BBC Beginners English-2. P.33) thì an toàn nhất là dịch khái quát: to visit some places of interest.

Exercise 1: Sử dụng kỹ thuật simplification và generalisation để dịch đoạn sau đây sang tiếng Việt. Chúng ta tiến hành hai bước:

Bước 1: Tìm những từ chuyên ngành và dự định cách dịch theo kỹ thuật đơn giản hóa

Bước 2: Nhìn văn bản dịch sang tiếng Việt (sight interpreting).

As anemometers indicate the velocity of the wind they are used at airfields and weather bureaus. They have four cup-shaped pieces of metal mounted on cross-arms which are free to rotate when the wind blows. Some anemometers have propellers like those on airplanes. The faster the wind blows, the faster the anemometers turns. A weatherman measures the speed of this instrument. Then he knows the velocity of the wind.

(Ira C. Davis: 112)

Exercise 2: Sight interpreting

Các bạn chuẩn bị đi dịch cho hội thảo giới thiệu về Vương Quốc Anh. Tên Hội thảo là REAL UK. Đối tượng tham dự là những ai quan tâm đến chủ đề này: giáo viên, học sinh, sinh viên, cán bộ đối ngoại, v.v. Sau đây là bài phát biểu của Giáo sư Vật lý lý thuyết (theoretical physics) Stephen Hawking giới thiệu về nền khoa học kỹ thuật nói chung của Vương Quốc Anh. Đây là tài liệu bạn nhận được trước khi hội thảo khai mạc. Hãy chuẩn bị kỹ. Sử dụng các kỹ thuật đã học, đặc biệt là paraphrase, simplification. Sau khi đã chuẩn bị xong, tập cầm văn bản dịch sang tiếng Việt (sight interpreting), không dịch viết.

Britain has a long tradition of research and innovation in science, technology and engineering in universities, research institutes and industry. Its record of achievement is in many ways unsurpassed, from the contributions of Isaac Newton to physics and astronomy in the 17th century (theory of gravitation and three laws of motion) to the work of Charles Darwin on the theory of evolution and inventions of Michael Faraday in the 19th century (the first electric motor, generator and transformer).

Great medical advances include the development of immunisation by Edward Jenner in the 18th century and the founding of antiseptic surgery by Lord Lister in the 19th. This record has been maintained throughout the 20th century, there are few branches of science, engineering and technology in which Britain has not excelled. For example, fundamental contributions to modern molecular genetics were, made through the discovery of the three-dimensional molecular structure of deoxyribonucleic acid (DNA) by Francis Crick, Maurice Wilkins, James Watson of the United Sates and Rosalind Franklin in 1953. Nobel prizes for science have been won by 70 British citizens- more than any other country except the United States. Other notable contributions over the last 20 years have been made by Stephen Hawking in improving the understanding of the nature and origin of the universe; Brian Josephson in superconductivity (abnormally high electrical conductivity at low temperatures); Martin Ryle and Anthony Hewish in radio-astrophysics; and Godfrey Hounsfield in computer-assisted tomography for medical diagnosis.

Much pioneering work was done during the 1980s. For example, in 1985 British Antarctic Survey scientists discovered the hole in the ozone layer over the Antarctic, while Alec Jeffreys invented DNA fingerprinting, a forensic technique which can identify an individual from a small tissue sample. The first combined heart, lungs and liver transplant was carried out at Papworth Hospital, Cambridge, in 1986.

More recently there have been several breakthroughs in genetics research, including the identification of the gene on the Y chromosome responsible for determining sex, and the identification of other genes linked to diseases, such as cystic fibrosis and the commonest form of inherited heart disease.

A vaccine has been developed in Britain to protect against cancer associated with the Epstein-Barr virus. Gene theraphy has begun on the treatment of cystic fibrosis. The world first pig with a genetically modified heart has been bred by scientists at Cambridge University, an important milestone in breeding animals as organ donors for people.

Science, engineering and technology are fundamental to the economic success of any international competitive country.

Education, health care, the environment, manufacturing industry services and the quality of life all increasingly benefit from the work of scientists, engineers and technologists. The research earned out in Britain's publicly funded higher education institutions and research institutes forms a vital contribution to the health of the economy and the country's future industrial development.

As a source of inventions and ideas and highly trained manpower, these institutions are required to play an increasing role in technological innovation, thereby increasing industrial competitiveness and addressing social and cultural needs. A range of government support and award schemes exists to bring research out of the laboratory and into the market place.

However, the Government considers that public funding should primarily support the pursuit of basic scientific knowledge, while industry should bear the main responsibility for the commercial development of scientific advances.

Many industries fund their own research and run their own laboratories. Large companies such as ICI, BT (British Telecom) and BP develop new types of products, equipment and processes. Industry also funds university research and finances contract research at government establishments, individual research organisations. A large amount of funding for research, particularly in medicine, also comes from Britain's charitable organisations.

Britain cannot claim sole credit for all the achievements covered in this booklet and owes much to international collaboration, which has long been a tradition in science and is increasingly important today. Many British research teams are engaged in major programmes in partnership with their overseas counterparts. However, while teams of scientists dominate present-day discoveries in contrast to the pioneering individuals of the past, British academics and inventors continue to make worldwide reputations.

(Science & Technology in Britain: Introduction, page 2)

Exercise 3: Interpreting

THE OZONE PROBLEM

Twenty kilometres above the earth is a layer of gas called ozone and it protects the earth from harmful ultra-violet (UV) sun rays.

……………………………………

The company provides a full range of local voice services, with customers interconnecting with the Mercury network for national and. international communication services.



Exercise 4: Sight interpreting

Các bạn chuẩn bị dịch cho Hội thảo về Công nghiệp Viễn thông (Workshop on Telecommunications Industry). Đối tượng dự đa số không phải là các chuyên gia chuyên ngành viễn thông. Dưới đây là tài liệu bạn nhận được trước hội nghị để chuẩn bị. Hãy đọc kỹ và tra cứu những vấn đề chuyên môn để chuẩn bị dịch đuổi trong hội thảo. Sử dụng các kỹ thuật đã học, đặc biệt là paraphrase, simplification. Sau khi chuẩn bị xong, hãy tập nhìn văn bản-dịch (sight interpreting)



WORLD-CLASS COMPANIES

BT is one of the world's largest public telecommunications operators. In 1992-93 its turnover was over £13,200 million. In November 1993 the company employed 166,000 people. Of the £13,200 million total revenue generated in 1992-93, £5,100 million was derived from national telephone calls and £1,800 million from international calls. Some £3,000 million was earned from other non-basic services such as mobile communications, private network services, and Yellow Pages.

Since BT was privatised in 1984, the company has invested more than £17,000 million. The focus of current investments is mainly on upgrading the local telephone network to digital technology and installing optical fibre cabling. Currently, about 64 % of BT customers' lines are connected to digital exchanges, compared with 10% in 1988. In 1992 BT had over 2 million km of optical fibre cable laid in Britain, compared with 367,000 km in 1988. BT currenrly provides one of the most developed network in the EC. Its network and services include:

- 20.1 million residential lines;

- 6 million business lines;

- between 60,000 to 70,000 telex connections;

- around 113,000 public payphones.

New Technology services

In 1985 BT launched one of the world's first integrated services digital network (ISDN). The ISDN gives customers a direct link to advanced services available to digital trunk network. Either separately or fully integrated, ISDN can carry video images, graphics, colour faxes and complex bar-coded product information in addition to basic telephone and circuit switches data. The BT ISDN is currently connected to ISDN in 10 countries.

Mercury


Mercury communications (referred to as Mercury) which is owned 80% by Cable & Wireless and 20% by Bell Canada Enterprises, is licensed in Britain as a public telecommunications operator in direct competition with BT. The license has a duration of 25 years from 1984. By 1993 the company had won over 10% by revenue of the British market for telecommunications services.

Mercury has one of the fastest telecommunications networks in the EC. Mercury customers' base, market share and traffic levels all increase significantly during 1992-1993.

In 1992-93 Mercury had a turnover of £1,199 million, representing an increase of 31% over the previous year's result, and employed around 9,500 employees. Since its launch in 1984, Mercury had invested over £1,200 million. Mercury plans to continue investing in developing its network over the next few years.

New Technology Services

Other new technology services offered by Mercury include videoconferencing, teleworking services, broadband services, and specialised telecommunications systems designed to meet the requirement of specific customers, such as the Mercury Dealing System, which is used by financial organisations in the City of London.

Kingston Communications

Kingston Communications is the network operator for the Kingston upon Hull area of Britain. The company provides a full range of local voice services, with customers interconnecting with the Mercury network for national and international communication services.

REFERENCES

- Ira C. Davis; John Burnett & E. Wayne Gross (1958). Science: Observation and experiment. Henry Holt and Company, Inc.,

- Davies, Carmel (1993). One World. Adult Mifrant Education.

- Foreign & Commonwealth Office (1994), Science & Technology in Britain. London.

- Foreign & Commonwealth Office (1994). Britain's Telecommunications Industry. London.


TAPESCRIPT


The Ozone Problem

Twenty kilometres above the earth is a layer of gas called ozone and it protects the earth from harmful ultra-violet (UV) sun rays. Most of the sun rays are necessary for life on earth, but too many UV-rays are dangerous. They are harmful to plants and animals and they give us skirt cancer.

What's happening to the ozone layer?

It is getting thin, and there is a big hole near Australia. Too many dangerous UV- rays are coming through the hole.

Why?

The ozone layer is getting eaten by gases and chemicals we use. 



Clorofluorocarbons (CFCs) are especially dangerous for the ozone. They are used in air-conditioners and refrigerators. Fumes from aircraft and vehicles are also destroying the ozone layer. Halons, which are used in some kinds of fire extinguishers, can also damage to the ozone layer.

Many companies have stopped using CFCs for something, but one already in the atmosphere will stay there for a very long time.



(Carmel Davied:14)


tải về 213.57 Kb.

Chia sẻ với bạn bè của bạn:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2022
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương