Báo cáo khoa họC 2014 bscki trần thị HẢi vâN


Liệu pháp kích hoạt hành vi



tải về 382.02 Kb.
trang4/11
Chuyển đổi dữ liệu07.11.2017
Kích382.02 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

1.3.1. Liệu pháp kích hoạt hành vi

1.3.1.1. Vài nét về liệu pháp tâm lý


Tâm lý liệu pháp là một trong những phương pháp trị liệu có lịch sử lâu đời nhất. Một số liệu pháp tâm lý đã được trải qua thực nghiệm như: Thôi miên, liệu pháp hành vi, thư giãn,…Trên thực tế lâm sàng không thể phủ nhận hiệu quả điều trị của liệu pháp tâm lý đặc biệt trong một số bệnh như bệnh tâm căn, các rối loạn tâm thể, bệnh trầm cảm, các chứng nghiện,…liệu pháp tâm lý đóng vai trò quyết định.

Vì vậy đây là liệu pháp cần thiết và không thể thiếu được trong quá trình điều trị bệnh nhân bị rối loạn tâm lý, đặc biệt là những rối loạn chức năng. Việc mô phỏng mô hình máy tính, chúng ta có thể so sánh các rối loạn tâm lý liên quan đến tổn thương thực thể phần não bộ, thì cần đến các phương pháp điều trị sinh học, như: thuốc, phẩu thuật, shock điện…, còn những rối loạn liên quan đến chức năng tâm lý và sinh lý của não bộ thì cần đến liệu pháp tâm lý.

Liệu pháp tâm lý cần được áp dụng liên tục trong suốt quá trình khám và chữa bệnh, kể từ khi bệnh nhân tới phòng khám, điều trị nội trú tại các bệnh phòng, lúc ra viện và cả những lần tái khám sau khi ra viện.. Tác động tâm lý trong quá trình điều trị là tác động tổng hòa các tác động tâm lý từ môi trường điều trị, từ nhà trị liệu và tác động qua lại giữa bệnh nhân với bệnh nhân, giữa bệnh nhân với gia đình.

Mỗi thầy thuốc nói chung, đặc biệt là các nhà trị liệu tâm lý hoặc các bác sĩ điều trị tâm lý cần phải nắm vững và biết sử dụng liệu pháp tâm lý trong điều trị, vì:

+ Bản chất mối quan hệ giữa bệnh nhân và thầy thuốc là dựa trên cơ sở nhân đạo. Vì vậy trong khi khám và điều trị cho người bệnh cần phải quan tâm đến tâm lý người bệnh.

+ Các triệu chứng nói chung, đặc biệt các triệu chứng chức năng nói riêng chịu ảnh hưởng rất lớn bởi tác động tâm lý của môi trường xung quanh, trong đó bao gồm cả thầy thuốc, gia đình, môi trường bệnh viện,…

+ Liệu pháp tâm lý sẽ điều trị khỏi rất nhanh các rối loạn chức năng và đồng thời làm tăng hiệu lực điều trị của nhiều liệu pháp khác.

1.3.1.2. Cơ sở để xây dựng liệu pháp tâm lý khoa học


Kích thích từ môi trường sống ảnh hưởng rất lớn đến trạng thái tâm lý của con người. Liệu pháp tâm lý nhằm mục đích sử dụng những tác đọng tích cực và hạn chế những tác động tiêu cực từ môi trường bên ngoài lên trạng thái tâm lý của người bệnh. Đây là cơ sở để xây dựng liệu pháp tâm lý gián tiếp mà mục đích của liệu pháp này là làm cho người bệnh có cảm giác yên tâm và tin tưởng vào việc chữa bệnh. Để có được hiệu quả này cần phải chú ý đến phần cấu trúc từ ngoại cảnh, đến kiến trúc của bệnh viện, cấu trúc của buồng bệnh, cách đón tiếp ngay từ khi bước vào bệnh viện,…Tất cả những biện pháp trên nhằm tác động tích cực lên người bệnh và gia đình họ.

Cơ thể và tâm thần là một khối thống nhất, thường xuyên ảnh hưởng qua lại lẫn nhau.

Những tác động tâm lý (stress, lo lắng, sợ hãi,…) gây ra những biến loạn về mặt cơ thể và ngược lại những thay đổi về cơ thể gây ra những rối loạn về mặt tâm lý nhất định.

Lời nói và những cử chỉ của thầy thuốc như những kích thích thật sự và có ảnh hưởng rất lớn đến trạng thái tâm lý và diễn biến các triệu chứng của người bệnh. Lời nói là phương tiện giao tiếp chủ yếu trong trị liệu tâm lý và với lời nói nhà trị liệu có thể dùng để chữa bệnh cũng như gây ra các chứng bệnh mà chúng ta gọi là bệnh y sinh. Như Pavlov đã nói “ Lời nói là một khái niệm thuộc phạm trù phi vật chất, nhưng nó có thể gây ra những biến đổi vật chất nhất định”. Bằng thực nghiệm người ta đã chứng minh rằng bằng con đường ám thị trong trạng thái thôi miên (bằng lời nói) có thể gây ra những biến đổi về thể dịch, lượng đường trong máu, thay đổi sắc tố da, có thể gây tê trong phẩu thuật,…

Dựa trên một số học thuyết: học thuyết sinh lý thần kinh, học thuyết hành vi, học thuyết về stress của Seley.

Tâm lý liệu pháp, một phần của liệu pháp hành vi nhận thức được đề nghị để điều trị trầm cảm, tuy nhiên ít hơn 10% những người mắc trầm cảm được điều trị.


1.3.1.3. Liệu pháp kích hoạt hành vi


Những triệu chứng của trầm cảm như mệt mỏi, thờ ơ, mất quan tâm, mất động cơ và do dự có thể dẫn đến kém hoạt động và điều này thường làm cho trầm cảm kéo dài, hay ngay cả làm cho bệnh nặng hơn. Ngoài ra, bệnh nhân do thiếu động cơ, hay thiếu năng lượng, nên họ xao nhãng phận sự và trách nhiệm của mình trong công việc ở cơ quan hay việc nhà và những công việc này trở nên chồng chất. Ví như, khi người bệnh nghĩ về những việc phải làm họ cảm thấy quá sức bởi công viêc đang chất chồng nên họ phải hoãn lại, điều này làm cho bản thân người bệnh thấy có lỗi với cấp trên hoặc với người thân và nghĩ rằng họ là người vô tích sự hay ngay cả là người thất bại, điều này làm cho trầm cảm trở nên tồi tệ hơn.

Một trong những cách để giúp cho bệnh nhân vượt qua trầm cảm là gia tăng chương trình hoạt động cho họ. Những người gia tăng hoạt động thì nguy cơ trầm cảm thấp hơn những người ít hoạt động cơ thể. Liệu pháp kích hoạt hành vi là một trong những liệu pháp tâm lý có thể giúp cho bệnh nhân làm được điều này.

Liệu pháp kích hoạt hành vi là thế hệ thứ 3 của liệu pháp hành vi trong điều trị trầm cảm. Đó là một trong những liệu pháp tâm lý phân tích chức năng dựa trên mô hình tâm lý về thay đổi hành vi của Skinner. Liệu pháp kích hoạt hành vi là một phần của liệu pháp hành vi nhận thức.

Vào năm 1990 Jacobson và cộng sự ở trường đại học Washington đã bắt đầu một nghiên cứu phá vỡ cái mà họ làm chứng cho giả thuyết cạnh tranh về cơ sở dành cho ảnh hưởng của nhận thức. Trong phần này họ tách ra liệu pháp kích hoạt hành vi và quyết định những hoạt động đơn giản của người trầm cảm và bằng cách đó giúp họ tiếp xúc với những trải nghiệm củng cố tiềm tàng. Gray (1977,1981,1990) cũng cho rằng liệu pháp kich hoạt hành vi là liệu pháp đáng tin cậy dành cho bệnh nhân những trải nghiệm cảm giác xác thực như: hy vọng, sự hãnh diện, và hạnh phúc, các trạng thái xúc cảm không chỉ được mô tả bởi cường độ hoạt động cảm xúc điều mà theo sau hành vi phụ thuộc vào dù có hay không các dấu hiệu lôi cuốn hay tách rời, trong tiếp cận mô tả hệ thống kích hoạt và ức chế hành vi của Gray cũng đã có nhiều tranh cãi, những người có hoạt động cao trong liệu pháp kích hoạt hành vi thì tìm ra động cơ thúc đẩy để củng cố hành vi, cả tích cực và tiêu cực, những sự kiện tích cực có quan hệ mạnh mẽ với tác động tích cực, nhưng không có quan hệ với tác động tiêu cực.

Trong thập kỷ trước, người ta đã quan tâm lại tính khả thi và tính hiệu quả của các trị liệu hành vi toàn diện cho lâm sàng trầm cảm. Nhấn mạnh vào các khía cạnh chức năng của hành vi trầm cảm, những trị liệu này tập trung vào khái niệm kích hoạt hành vi, khái niệm đó bổ sung của các yếu tố nhằm gia tăng hoạt động cho bệnh nhân và đưa đến củng cố hành vi.

Trong những báo cáo gần đây, Hollon (2005) đã nổi tiếng với một số kết luận quan tâm đến mối liên quan hiệu quả của liệu pháp tâm lý và thuốc trong điều trị trầm cảm. Đầu tiên, khi liệu pháp tâm lý được đưa vào thì hiệu quả tác dụng như điều trị bằng hóa dược trong rối loạn trầm cảm, tuy còn có một vài câu hỏi quan tâm đến điều trị dành cho những triệu chứng của trầm cảm nặng. Mặc dù thuốc có tác dụng mạnh trong những trường hợp cấp tính, nhưng thuốc không thể ngăn chặn sự tái phát sau khi điều trị kết thúc, thuốc cũng không phải hiệu quả cho mọi bệnh nhân và không phải tất cả bệnh nhân đều muốn dùng thuốc vì thuốc có nhiều tác dụng không mong muốn khi sử dụng. Như một sự lựa chọn, đây là bằng chứng mà liệu pháp tâm lý có thể cung cấp lợi ích lâu dài sau khi kết thúc trị liệu.

Các nhà nghiên cứu đề xuất rằng can thiệp hành vi dành cho trầm cảm, có đủ khả năng làm giảm nhẹ các triệu chứng trầm cảm, cải thiện chức năng nhận thức và chất lượng cuộc sống. Khi gia tăng chương trình hoạt động sẽ giúp bệnh nhân cảm thấy sức khỏe tốt hơn, bệnh nhân cảm thấy ít mệt hơn, bệnh nhân có thể suy nghĩ rõ ràng hơn. Triết lý này là kết quả của sự phát triển mô hình của liệu pháp kích hoạt hành vi hiện nay.

Một thuận lợi của liệu pháp kích hoạt hành vi vượt trội hơn liệu pháp nhận thức truyền thống dành cho điều trị trầm cảm đó là nó dễ dàng hơn để huấn luyện nhóm trong việc sử dụng nó. Và như thảo luận của một số tác giả ở trên thì nó có thể hiệu quả lớn hơn trong điều trị trầm cảm nặng.

Khi người bị trầm cảm, họ bị giảm các hoạt động, liệu pháp kích hoạt hành vi sẽ làm cho hoạt động của họ trở lại bình thường. Trong liệu pháp kích hoạt hành vi chúng ta phải hoạt động theo một kế hoạch hay mục tiêu hiếm khi theo cảm giác. Sự ràng buộc một hoạt động thích đáng có thể có một trị liệu hữu ích bởi sự tranh luận. Hiện nay những dữ liệu chỉ ra rằng liệu pháp kích hoạt hành vi can thiệp có thể thành công khi sử dụng trong bối cảnh cả bệnh nhân nội trú và bệnh nhân ngoại trú để làm nhẹ bớt triệu chứng trầm cảm.

1.3.1.4. Các nghiên cứu về liệu pháp kích hoạt hành vi trên thế giới


Khi nghiên cứu 25 bệnh nhân trầm cảm điều trị nội trú tại bệnh viện Derek R Hopko nhận thấy sau thời gian điều trị bằng liệu pháp kích hoạt hành vi điểm trong bình của thang Beck trầm cảm từ 35,1(SD= 7,4) giảm xuống còn 19,1 (SD=13,1).

Theo Coffman, Martell, Dimidjian, Gallop, & Hollon, (2007), Dimidjian, (2006), liệu pháp kích hoạt hành vi là một trị liệu có hiệu quả trong điều trị trầm cảm, liệu pháp có hiệu quả tương đương với Paroxetine và tốt hơn liệu pháp nhận thức trong trầm cảm mức độ trung bình đến mức độ nặng trong một số lớn thử nghiệm ngẫu nhiên, dựa trên lý thuyết hành vi cơ bản và những chứng cớ hiện tại để cấu thành hành vi có thể kích hoạt cơ chế của sự thay đổi liệu pháp hành vi nhận thức trong lâm sàng trầm cảm [66]. Liệu pháp hành vi điển hình có từ 8-15 buổi. Trong những buổi đầu tiên nhà trị liệu giải thích những hoạt động trầm cảm nào trở nên yếu đi để thỏa mãn hoạt động và khí sắc trầm. Nhà trị liệu sẽ hướng dẫn bệnh nhân một cách có hiệu quả để vượt qua sự tiến triển của bệnh dành cho hành vi sức khỏe, bệnh nhân sẽ được khuyến khích để theo đuổi hành vi sức khỏe của mình. Nhà trị liệu cũng khuyến khích bệnh nhân báo cáo những hoạt động mổi ngày và chọn lọc những mục tiêu hành vi cuối tuần liên quan tới các mối quan hệ, giáo dục, nghề nghiệp, sở thích, bài tập thể dục và những hành vi tinh thần khác.

Liệu pháp kích hoạt hành vi giúp bệnh nhân trầm cảm giảm đi hành vi trốn tránh và đồng thời kích hoạt các hoạt động có lợi cho sức khỏe. Do đó để đánh giá hiệu quả của liệu pháp, không thể chỉ dùng các bảng câu hỏi tập trung nhiều vào nhận thức mà phải có các bảng câu hỏi chú tâm nhiều đến hành vi của bệnh nhân.

Với những lý do đó, năm 2007 Kanter, Mulick, Busch, Berlin và Martell đã đưa ra thang đánh giá kích hoạt hành vi cho bệnh nhân trầm cảm (behavioral activation for depression scale: BADS). Trong phiên bảng đầu tiên nó có 55 câu, sau đó giảm xuống 33 câu và cuối cùng còn 25 câu. Đo các lãnh vực sau: Kích hoạt, trốn tránh/nghiền ngẫm, suy giảm công việc/học tập và suy giảm xã hội.

Nhưng sau đó người ta phát triển một phiên bản rút gọn gọi là BADS-SF gồm 9 câu, chia làm 3 lãnh vực: Kích hoạt cục bộ (focus activation: FA), kích hoạt chung (general activation:GA) và hành vi trốn tránh (Avoid: AV)

1.3.1.5. Liệu pháp tâm lý nhóm


Liệu pháp tâm lý nhóm là một hình thức điều trị mà trong đó nhiều bệnh nhân cùng tham gia điều trị, họ được lựa chon một cách cẩn thận và họ được hướng dẫn bởi nhà trị liệu nhóm, mục đích của liệu pháp tâm lý nhóm là phục hồi, điều chỉnh những thuộc tính tâm lý nào đó của nhân cách người bệnh thông qua việc thiết lập lại các mối quan hệ cá nhân.




Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương