Tết và tục lệ xưa Chu Nguyễn Chọn ngày, chọn hướng



tải về 359.25 Kb.
Chuyển đổi dữ liệu09.11.2018
Kích359.25 Kb.

Bottom of Form



Tết và tc l xưa



Chu Nguyn

Chn ngày, chn hưng

Trong mấy ngày chuẩn bị tết âm lịch, dân ta có thói quen chọn ngày tốt để làm việc quan trọng như khai trương, mở hàng… chọn hướng xuất hành tốt để có phúc, lộc. Ngoài ra phải chọn người “xông nhà” đầu năm để tránh “giông” cả năm.

Chọn ngày, chọn hướng lại tùy theo tuổi mỗi người, tuổi giáp khác tuổi ất, tuổi tý khác tuổi sửu... Nhưng vẫn có cái chung cho mọi lứa tuổi.

Theo tử vi gia Tống Thiều Quang thì trong mấy ngày đầu năm Đinh Dậu, các ngày sau đây được coi là tốt: mồng 7 (Tân Dậu), mồng 8 (Nhâm Tuất). Còn các ngày: 1, 2, 3, 4 bình thường. Các ngày 5, 6 là ngày xấu.

Còn các hướng sau đây là cát phương: Đông nam, Tây nam và Bắc phương.

Tục Xông nhà

Xông nhà là tới nhà một người khác vào đầu năm. Tục lệ ta xưa cho rằng người đầu tiên tới nhà mình trong năm mới rất quan trọng, vì có thể mang lại bình an hạnh phúc cho gia đình mình và ngược lại cũng có thể gây rủi ro cho mình trong cả năm. Do đó tình cờ may mắn thì được người xông nhà mang lại cát tường. Nếu không, cần có sự kén chọn người xông nhà.

Người được kén là người “tốt vía” thường là đàn ông đứng đắn, chững chạc, nhanh nhẹn, dễ dãi, thành đạt, có hạnh phúc… để sáng mồng một tới xông nhà, mang lại ảnh hưởng tốt đẹp cho chủ nhà quanh năm.

Người đến xông nhà, chúc tụng nhà chủ những điều may mắn quanh năm. Nhà chủ cũng chúc tụng lại khách xông nhà và cảm ơn khách đã mang lại sự hanh thông cho nhà mình. Xông nhà còn gọi là “xông đất”.

Những kẻ không được coi là thích hợp cho việc xông đất ngày tết mà bất ngờ tới nhà ai vào mồng một, có thể bị coi là làm “giông” hay viết theo cách xưa là làm “rông” cho gia chủ cả năm.

Thế nào là giông?

“Giông” (cách viết xưa là “rông”) theo quan niệm người xưa là tạo sự rủi ro, không may mắn.

Ngày đầu năm người ta tránh mọi sự có thể “giông”.

Đứa trẻ phải ngoan ngoãn kẻo phải mắng, phải đòn, “bị giông” sẽ phải mắng, phải đòn quanh năm.

Người lớn phải giữ gìn trong mọi cử chỉ, luôn luôn tươi tỉnh để quanh năm vui vẻ, không cau có, giận dữ sợ “bị giông” nghĩa là sẽ phải cau có, giận dữ suốt năm vì gặp việc không như ý...

Ngôn ngữ phải ý tứ tránh chữ thô tục, chửi thề, gợi sự chết chóc… gây “giông” cho mình và cho người.

Tóm lại, người ta tránh tất cả những cái gì có thể là một điềm gở đem lại sự không may quanh năm, nghĩa là tránh để khỏi “bị giông”

Câu chuyện Tây xông đất của Khái Hưng, một cây bút hô hào canh tân xã hội, vừa là nụ cười nhắm vào bọn thực dân hống hách cũng ngầm ý nhẹ nhàng phê bình hủ tục kiêng cữ ngày tết.

Khái hưng là một nhà văn nổi tiếng thời tiền chiến, ông là một trong sáng lập viên Tự Lực Văn đoàn (1933), một nhà báo xuất sắc từng cùng với Nhất Linh chủ trương hai tờ Phong hóa và Ngày nay, sinh năm 1896 và mất tích vào năm 1947 ở Bến đò Cựa gà, Nam định. Trong lãnh vực tiểu thuyết, ông viết rất đa dạng từ tình cảm (Na chng xuân, Hn bưm mơ tiên và Trng mái…) tới phong tục (Gia đình, Tha t…) lịch sử (Tiêu sơn tráng sĩ), truyện ngắn và truyện nhi đồng. Ông cũng là tác giả nhiều vở kịch mới có giá trị.

Truyện ngắn sau đây rút trong Li nguyn, một tuyển tập đoản thiên kể như cuối cùng của Khái hưng (di cảo do NXB Phượng giang in tại Saigon-1964).

Trong Tây xông đt, Khái hưng ghi lại hồi ức 16 năm trước, khi còn mở cửa hàng đại lý dầu hỏa ở Ninh giang trước khi bỏ về Hà nội viết báo.

Qua tác phẩm này chúng ta bắt gặp nụ cười hóm hỉnh của một nhà văn, một chiến sĩ cách mạng bất chấp uy vũ đe dọa của cường quyền, chỉ trích bọn thực dân, phong kiến hống hách và dốt nát. Từ câu chuyện toát ra lời mạt sát và thái độ khinh bỉ của một kẻ sĩ chân chính đối với bọn tiểu nhân vô sỉ đầy rẫy dưới thời Pháp thuộc. Hiển nhiên, đây là môt mẩu trào phúng, chứ không phải do “tây xông đất” mà Khái Hưng chuyển từ buôn bán sang văn chương. Khái Hưng vốn thích văn chương và tài sáng tác nên gặp đồng chí là Nhất Linh từ Pháp về nên có cơ hội xây dựng sự nghiệp văn học mà bỏ nghề buôn bán, một việc làm tạm thời để che mắt thực dân.


Tây xông nhà

Tết năm 1930 Ninh-giang, tôi đã đưc Tây xông nhà.

Ngưi Tây đó tên là Heineshilk - y là tôi theo vn đc mà viết ra, ch tôi cũng chưa trông thy tên hn trên giy bao gi. Theo li đn, hn là mt ngưi Áo can án t hình b trn sang nưc Pháp xin đăng lính “Lê dương” đi Maroc d chiến. Mãn hn hn nhp Pháp tch và đưc b đi coi mt đn lính kh xanh.

Nếu mun tìm hiu mt mu tiu nhân, thì hn thc là mt ngưi hoàn toàn. Đi vi dân gian, hn hng hách, đàn áp, bóc lt, chuyên chế như mt ông vua chuyên chế. Trái li đi vi ông S hay ông Giám binh thì hn quy ly, nnh nt, đút lót, trung thành như mt tên mi trung thành vi ch. Nh đó mà hn thăng chc rt nhanh chóng và đưc đi v đn quan trng này, kiêm chc quyn đi lý Ninh-giang.

Quan đi! Hn sung sưng khi nghe ngưi ta chào mình bng hai tiếng Vit Nam y. Có vic gì vào tòa mà kêu hn là Monsieur le délégué thì thế nào cũng xong tuy nếu vic phi mt tin thì vn mt tin như thưng.

Vô phúc cho ai không biết, đi kêu đúng chc hn: “Monsieur le chef de poste” hay tôn hn lên “Monsieur l’Inspecteur” na! Mt là hn im lng không đáp, ri sau này tìm cơ hi báo thù. Hai là hn hét rinh lên làm mình mt th din trưc mt my viên thư ký của hn.

V ch Đc hn hc đến bc nào tôi không rõ. Nhưng v ch Pháp thì tôi đã may mắn đưc đc văn ca hn.

Vào dp khánh thành nhà thương mi, ông Y sĩ Ninh-giang chng hiu vì lưi hay vì c gì, có nh tôi tho h bài din văn. Bài din văn y phi đem trình “quan đi” đ ngài kim duyt. Vì thế mà tôi đã đưc đc mt đon hn thêm vào. Đó là nhng li tán tng quan chánh s, quan phó s, quan lc l v.v… mà tôi đã vô tình bỏ rơi. Ti đây tôi li vô tình mm cưi khi xem thy văn pháp lính ty ca quan đi. Nói chi nhng ch viết sai, đến nhng mo mc thông thưng sơ cp nht quan cũng “măng phú”.

Cái mm cưi và li khen kín đáo ca tôi đưc hân hnh lt tai quan. Và phi biết! Cái tc gin, cái căm thù ca quân dt, nht quân dt y li là mt quan “cai trị”, một quan đi lý hách dch, oai quyn như mt vua con. Cái căm thù y càng c nén lâu bao nhiêu thì khi bùng ra càng mãnh lit by nhiêu.

Ai đã đc tp truyn ngn ca Daudet hn thy cái móng b ca con La d di đến bc nào, sau by năm sa son đ ch ngày thi hành.

Viên đi lý ca tôi không kiên gan bng con La. Hn ch ch đến hôm mng mt Tết nguyên-đán đ đem ra thi hành cái móng b ca hn. Nhưng dù thế cái móng b ca hn vn chng kém cái móng b ca con La v phn mãnh lit cũng như v phn him hóc.

Ti hôm mng mt Tết y, gia lúc chúng tôi đương sum hp vui cưi xung quanh bàn bt gia đình thì một ngưi lính cnh sát lên gác nói cho chúng tôi biết có “quan đi” đến.

Quan đi đến? Tôi kinh ngc t hi: “Đến chúc Tết mình chăng?” Tôi tha biết hn ta chng ưa gì tôi, tôi lại nh v mt hn hc ca hn khi hn liếc nhìn tôi. Nhưng gp nhau ngoài đưng đôi bên vn tươi cưi chào nhau như hai ngưi bn sơ “Bonjour monsieur le délégué!” – “Bonjour monsieur G!” Vy thì hn có th nhân dp Tết Nguyên Đán đến chúc mng mình lm, cũng như vào dp Tết Tây dân ph đến chúc mng hn vy.

Mà hn đến chơi mình vào giờ này (9 gi ti) có l đ đôi bên hàng ph khi thy s h mình ca hn đi chúc Tết mt ngưi Vit Nam?"



Tôi chưa kp nghĩ dài thêm đã bừng tnh ng. Vì ngưi lính ch mãi không thy tôi tr li lin tiếp:

- Thưa ông, quan nói nếu ông không bng lòng đ quan khám ngay ti hôm nay thì sáng mai quan đến sm cũng đưc.

Chết chưa! Thì ra quan đến khám nhà! Mà li khám nhà vào gia hôm mng mt Tết! Các bn ca tôi đã thấy cái móng b ca “quan đi tôi” him đc thế nào chưa? Chng ngài biết – hoc có k xui ngài điu y – ngày đu năm ngưi Vit Nam mình s rông, không mun mt s không may gì xy ra. Mà s khám nhà thì c nhiên là mt s không may ri! Các bn hn cho rng tôi tc ut lên phi không? Không, tôi ch tc cưi thôi, và qu nhiên tôi phá lên cưi vui v mà tr li ngưi lính cnh sát:

- Ai li đi làm phin quan phi tr li mt ln na như thế. Ông xung mi quan lên cho, đ tôi trên này sa son đón tiếp ngài.

Trong khi ngưi lính bưc xung thang gác, các em gái tôi cung quít, toan thu xếp bài li. Tôi vi ngăn cn:

- Không! C đ y nguyên! Thu dn đi, nó s cho rng mình s cái oai nó. Thế nào ngưi lính cnh sát chng bo cho nó biết chúng mình đương rút bt.

Mt lát sau, lão đi lý, trong b trào phc đy kim tuyến, cao ln, sng sng hin ra trưc ánh đèn măng xông. Theo sau hn là viên tri ph Ninh-giang vi cái bài ngà chc tưc va tô son li lng lng trưc ngc. Theo sau viên tri ph là viên thông ngôn tòa đi lý, cp mt hp háy chp trong đôi mc knh cn th. Theo sau viên thông ngôn là hai viên cnh sát vi cái bao súng lc oai nghiêm đeo bên sưn.

Lão đi lý tươi cưi đáp li cái chào ca tôi, và hi:

- Tôi đến khám nhà ông vào gi này là trái pháp lut, vì thế tôi đã cho hi xem ông có bng lòng không đã rồi mi lên. Nhưng ông nên hiu cho rng tôi làm thế là vì có lòng tt đi vi ông. Vào gi này dân ph đu đã ngủ c không ai biết nhà ông b khám. Ch gia ban ngày thì ngưi ta xúm li bàn tán, và như thế ông s mt th din nhiu lm.

Tôi mm cưi cm ơn cái nhã ý của quan đi… và quan ph, tôi nói thêm và quay li nhìn cái ông quan có v mt lnh lùng, bình thn như không tng quen biết tôi dù ch nht nào ông ta cũng mi tôi vào ph đánh t tôm vi “c cố”.

- Chà, các ngưi đánh bc! Ông đi bt đu.

- Phi, đó là mt bàn bc gia đình đ mua vui trong dp Tết. Đây xin gii thiu ông T em giai tôi, ông M cũng em giai tôi, ông B em r tôi. Còn đây là bà T, bà M. bà B và v tôi.

Tôi gng hết sc đ gi bình tĩnh nhưng tôi vẫn t thy tôi làm sao y. Các bn cũng hiu cho rng khi ngưi ta c nén lòng căm tc thì ngưi ta khó mà t ch đưc c ch ngôn ng ca mình.

- Thôi cũng đưc, ông đi tiếp, nhưng bt đu t ngày kia mà đánh bc thì s b bt giam.

Rt li hn quay sang ht hàm hi ông ph:

- Có phi thế không, quan ph?

- Bm chính thế, thưa quan đi.

- Bây gi chúng ta đi làm bn phn ca chúng ta.

Vic bn phn ca h là rút hết ngăn kéo ra, m hết các t ra, lc tung hết các sách v, qun áo vt tung ra đy sàn gác. Khi v đưc my tp nh ca tôi, mt lão đi lý sáng rc lên sau đôi kính cp mũi:

- À! Tôi biết, ông là mt ngh sĩ v nhiếp nh. Hn ông có đ các nh k nim gia đình.

Va nói hn va m, va chăm chú tìm tòi. Rồi hn thì thm hi ông ph:

- Ông có biết mt nó không?

- Thưa không.

Lão đi lý lc đu chán nn. Bng hn quay pht v phía tôi sng s:

- Ông biết tôi tìm nh ai không?

- Không, tôi biết sao đưc.

- Thôi ông đng v. nh tên C… đâu, ông phi tr ngay cho tôi biết nếu không tôi s có cách.

Tôi tha hiu bn thc dân đương đi lùng kiếm nh ca C…, mt nhà cách mng quan trng, ngưi vùng này. Nhưng tôi cũng hi:

- C… nào thế, thưa quan đi?

- C… nào? Ông mun biết C… nào à? C… trưng ban ám sát ca cái đng mà ông rt quen thuc. Không nhng tôi biết ông có nh ca C… mà tôi còn mi đưc tin hn trn v đây ăn tết vi ông na kia.

- Vy xin ông c lc li khám xét thc k có hay không thì ông s rõ.

- Ông nói lý vi tôi, phi không? Ông nên biết: nhng ý tưng bài Pháp, chng quan li ca ông ch s đưa tai hi đến cho ông. Ri ông s thy.

Tôi đã thấy. Tôi đã thấy rng tr li hn ch là mt vic mt thì gi vô ích, mà li thêm khó chu cho mình và c cho hn. T đó tôi ch lnh lùng im lng đng chng kiến vic lc li khám xét hoc m khóa rương n, ngăn kia. Trong khi y thì M. ming ngm cái “pip” thuc lá to tưng, thn nhiên đi đi li li trong căn phòng như con h trong cũi st trên vưn bách tho.

Mãi đến 12 gi khuya vic khám nhà mi xong. Bn “nhà nưc” ra đi, đ li cho chúng tôi my gian phòng tung tóe, ba bn như va b gic cưp đến phá phách.

My anh em ch em lng l nhìn nhau. Bng tôi phá lên cưi bo v tôi:

- Thôi năm nay tha h mà rông! Và ai ny đu vui vi theo. Em gái tôi trách tôi:

- Ai bo anh c trêu tc nó, khiêu khích nó vào.

Có chăng t hôm y mi bt đu mt chương trình khiêu khích của tôi. T nhiên tôi tr nên mt nhà viết báo đ thnh thong gi bài đăng chơi trên báo Annam Nouveau hay Trung Bc Tân Văn. Trong nhng bài v vn y tôi không h đ đng ti lão đi, nhưng mi ln thân ra nhà Bưu chính gi thư, tôi li vui sưng và hóm hnh nhìn đùa lão chủ s đ nghĩ thm: “Thế nào chc na thy trò chúng mày chng m thư ca tao ra xem trưc!”

Và cũng t hôm y dân ph Ninh-giang nghim nhiên thy tôi tr nên tay kình đch ghê gm ca “quan đi”. Cui năm y tôi b ngh buôn đ theo ngh văn. Các bn đã thấy s khám nhà đu năm rông đến bc nào và cái móng b ca mt con La thuc đa có công hiu phá hoi đến bc nào chưa?”



Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2017
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương