Nguyên tác



tải về 32.39 Mb.
trang28/130
Chuyển đổi dữ liệu24.11.2019
Kích32.39 Mb.
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   130

HỌ ĐẬU GIÚP ĐỠ MUÔN NGƯỜI, MỘT CỘI SINH NĂM CÀNH QUẾ



Giảng rộng
Giúp người cũng rất nhiều phương thức. Người đói thiếu thì giúp cho thức ăn, kẻ rét mướt thì giúp quần áo mặc, người bệnh thì cấp phát thuốc men, người túng quẫn thì giúp cho tiền bạc, gặp khi tối tăm thì giúp đèn lửa, gặp người đấu đá sát phạt nhau thì khuyến khích hòa giải, gặp kẻ ngu khờ thì dẫn dắt theo đường trí tuệ... những việc như vậy đều gọigiúp người. Mỗi giây mỗi phút đều khởi tâm nhân từ khoan hậu hướng đến muôn người muôn vật, như thế thì không chỉ riêng người giàu sang phú quý mới khả năng cứu giúp, nghèo khó cũng vẫn thể khởi tâm giúp người.

Trưng dẫn sự tích
BÁN RUỘNG GIÚP NGƯỜI1

Vào triều Minh, đất Dự Chương2 một thư sinh tên là Nhiêu Thường. Một hôm giữa đường gặp một người cùng quẫn phải bán vợ cho người khác mang đi phương xa, đang lúc vợ chồng từ biệt nhau khóc lóc thảm thiết. Nhiêu Thường động lòng thương, gạn hỏi số tiền người kia đang cần bao nhiêu, rồi lập tức về nhà bán ruộng mang tiền đến giúp. Nhờ đó vợ chồng người kia lại được đoàn tụ.

Đến khoa thi năm đó, vị quan chủ khảo bỗng nhiên nằm mộng thấy một vị thần mặc áo giáp vàng hiện ra bảo rằng: “Vì sao ông lại không chấm đậu cho kẻ bán ruộng giúp người kia?” Quan chủ khảo giật mình tỉnh giấc, lập tức kiểm lại thì quả nhiên phát hiện mình đã bỏ sót một quyển bài thi, bèn mang ra chấm. Bài thi ấy trúng tuyển, được xếp thứ ba, chính bài thi của Nhiêu Thường. Đến khi dự yến tiệc mừng các vị tân khoa, quan chủ khảo được biết việc Nhiêu Thường bán ruộng giúp người, qua đó mới hiểu được lời của thần nhân trong mộng.

Về sau, Nhiêu Thường 3 người con trai Cảnh Huy, Cảnh Diệu, Cảnh Vỹ, đều nối tiếp nhau đỗ đạt.



Lời bàn

Tiền tài ruộng đất, người đời đều quý tiếc như mạng sống của mình, nhưng trong kinh Phật luôn những thứ ấy như bóng trăng trong nước, như dáng hoa trong gương, như châu báu trong giấc mộng. sao vậy? Bởi trước mắt chỉ tạm thời ôm giữ sử dụng, một mai khi từ bỏ cõi đời sẽ không thể mang theo được gì. Ngày nay, mỗi khi viết giấy bán ruộng đất hẳn đều phải ghi rằng: “Thuận theo giấy làm bằng, vĩnh viễn làm



  1. Trích từ sách Ý hành lục - 懿行錄. (Chú giải của soạn giả)

  2. Nay Nam Xương thuộc Giang Tây.

chủ tài sản này.” Than ôi, tài sản hóa ra chủ, thân này chỉ là khách tạm. Chủ nhân còn không thể vĩnh viễn lưu giữ được khách, huống chi khách làm sao khả năng giữ mãi được chủ? Nhưng nếu như quả thật muốn mang theo sau khi chết thì vẫn cách để mang theo. Ấy hãy dùng tài sản làm việc thiện, bố thí giúp người, tạo được phước đức thọ sinh trong cõi trời người, ắt sẽ luôn giữ được sự an ổn, giàu có, tôn trọng, hiển vinh. Hiểu được điều ấy ắt thấy rằng việc Nhiêu Thường bán ruộng giúp người, hóa ra chính là cách để giữ gìn sản nghiệp.

Người nào biết giữ gìn sản nghiệp theo cách đó mới thể nói “vĩnh viễn làm chủ tài sản này”. Hơn nữa, ai ai cũng có thể làm được như vậy cả.
THOÁT CHẾT LẠI ĐỖ GIẢI NGUYÊN1

Tỉnh Nam vị Giải Nguyên họ Phan. Lúc trước, khi lên tỉnh dự kỳ thi Hương, Phan sinh cùng đi với hai người bạn. Đến chỗ trọ lại, một thầy tướng rất giỏi nói riêng với hai người bạn rằng: “Tôi xem tướng Phan sinh sắp gặp đại nạn, tốt nhất hai người nên khuyên anh ấy lánh đi nơi khác.”

Hai người bạn nghe vậy liền lấy cớ chỗ trọ chật chội quá, mỗi người tặng cho Phan sinh 2 đỉnh bạc rồi bảo anh đi tìm chỗ trọ khác.

Phan sinh nghe lời, đi tìm được một chỗ trọ khác. Đến đêm lại đi dạo ven bờ sông thì bỗng nhìn thấy một người phụ nữ sắp nhảy xuống sông tự vẫn. Phan sinh liền ngăn lại, gạn hỏi nguyên nhân, người ấy kể rằng: “Chồng tôi buôn bán vải lụa, thu gom được một số khá nhiều. Gặp lúc anh ấy vừa đi vắng, có người vào mua tôi bán hết được 4 đỉnh bạc, chẳng ngờ ý không xem kỹ, đều bạc giả. Chồng tôi trở về nhất định thế nào cũng trách mắng, nên tôi chỉ còn cách tìm đến cái chết

1 Trích từ Cảm ứng thiên tiên chú -感應篇箋註. (Chú giải của soạn giả)

thôi.”


Phan sinh liền lấy trong tay áo ra 4 đỉnh bạc đưa cho ấy để vào chỗ bạc bị lừa mất. Sau đó trở về nhà trọ, thiếu tiền chi trả liền bị chủ quán trọ nhiếc mắng nhiều lời khó nghe, đành phải dọn đi, tìm đến xin trú ngụ trong một ngôi chùa.

Đêm ấy, vị tăng trong chùa mộng thấy nhiều vị thần từ trời hiện xuống. Một vị nói: “Bảng vàng khoa này đã định, nhưng người được chọn đỗ Giải nguyên gần đây lại làm việc tổn đức nên bị Ngọc Đế xóa tên rồi, hiện vẫn chưa có người thay thế.”

Một vị thần khác nói: “Phan sinh đang ngụ trong chùa này có thể thay thế được.” Lại nghe tiếng một vị nói: “Tướng của Phan sinh sắp chết bất đắc kỳ tử, làm sao thể chọn thay Giải nguyên?” Một thần khác đưa hai tay xoa mặt Phan sinh rồi nói: “Bây giờ chẳng phải đã là tướng Giải nguyên rồi sao?”

Vị tăng ghi nhớ những lời đã nghe, sau đó khoản đãi Phan sinh hết sức trọng hậu.

Sau khi dự thi xong, Phan sinh tìm đến chỗ hai người bạn để cảm ơn. Người thầy tướng hôm trước vừa nhìn thấy Phan sinh đã kinh hãi kêu lên: “Ông làm được công đức tướng mạo đổi khác thế này? Giải nguyên khoa thi Hương này, ngoài ông ra không thể là ai khác.”

Khi công bố kết quả kỳ thi, quả nhiên đúng vậy.



Lời bàn

Làm một việc thiện, nên tưởng như nước vỡ bờ đê, cuồn cuộn chảy không thể ngăn lại, gấp rút quyết định, như thế mới thành tựu. Phan sinh nếu mảy may suy đi tính lại chuyện bản thân mình, hiện đang ứng thí tiền bạc không đủ, chắc đã không bỏ dở việc thiện muốn làm, nửa chừng ngưng lại? Trong lúc ấy Phan sinh thật chỉ biết người đang cần được cứu, không suy tính đến việc riêng của mình, nên việc cứu người mới thành

tựu. Nhưng rồi hóa ra chỉ với 4 đỉnh bạc thoát được một cái chết bất đắc kỳ tử, sau lại đỗ Giải nguyên!

Nhân đây nhớ lại hồi mùa đông năm Kỷ Tỵ thuộc niên hiệu Khang Hy,1 tôi đến Trừng Giang2 dự khoa tiểu thí.3 Khi ấy, một người giúp việc chỗ các quan khảo thí tên Chu Quân Ngọc làm mất số tiền lớn của người khác gửi, thật khó khả năng bồi hoàn nên đau khổ hồ không còn muốn sống nữa. Tôi nghe chuyện như vậy hết sức thương xót, trong lòng muốn trợ giúp cho ông ta đôi chút, nhưng khổ nỗi thấy tiền mang theo chi dụng còn ít quá, nên rốt lại không giúp.



Không bao lâu sau, tôi quay về huyện Côn Sơn. Lúc quan khảo thí phân phát quyển bài thi phúc thí4 của Trường Châu,5 tôi vốn đã được chấm đỗ hạng nhì, nhưng chỉ được biết thứ hạng, chưa chính thức công bố tên tuổi nên mọi người chưa ai được biết. Rốt lại đến kỳ phúc thí tôi cũng chưa được chính thức nhìn thấy tên mình. Thời bấy giờ huyện Côn Sơn không ai giữ quyển thi của Trường Châu ngoài Chu Quân Ngọc. Họ Chu với tôi lại không quen biết nhau, cũng không biết người đỗ hạng nhì chính tôi. Giá như ngày trước tôi không quá quan tâm đến chuyện sở phí của riêng mình quyết lòng dành được chút tiền ít ỏi để giúp đỡ họ Chu, ắt hẳn ông ấy sẽ vì cảm ân nghĩa đó mà lấy quyển thi phúc thí đưa cho tôi xem. Tôi mãi vẫn không được thấy tên mình cho đến 2 năm sau đó. Đem trường hợp của mình so với chuyện của họ Phan, tôi thật lấy làm xấu hổ!


  1. Tức năm 1689.

  2. Nay Giang Âm thuộc tỉnh Giang Tô.

  3. Khoa thi cấp huyện, trước khi lên thi Hương cấp tỉnh.

  4. Kỳ thi xưa phân làm 2 lần, lần đầu gọi thí, lần sau gọi phúc thí.

  5. Nay Châu.


GIÚP NGƯỜI SAU ĐƯỢC ĐỖ ĐẠT1

Hoa Đình2 người nho Đăng Doanh, nhà nghèo chỉ 2 mẫu ruộng. Người thuê ruộng ấy bị bệnh nên ruộng bỏ hoang, buộc phải bán đứa con để thể nộp tiền thuê ruộng cho Đăng Doanh. Đăng Doanh nghe biết chuyện động lòng thương, nói với người ấy: “Ông bị bệnh nên mới không cày ruộng được, chẳng lỗi gì. Tôi đây tuy nghèo nhưng vẫn còn thể tự sinh sống, sao thể để cho cha con ông phải chia lìa? Ông mau mau mang tiền đến chuộc con về.” Nhưng người chủ đã mua đứa con lại không đồng ý cho chuộc lại. Đăng Doanh liền nói: “Tôi chỉ nhà nho nghèo túng còn thể không lấy tiền thuê ruộng; nhà ấy giàu ắt phải biết chuyện tu nhân tích đức, tôi sẽ ông đến đó thuyết phục.” Nói rồi cùng đi với người thuê ruộng đến nhà chủ đã mua đứa con, liền giúp chuộc được về, cha con đoàn tụ.

Người thuê ruộng cảm ơn đức ấy, ngày đêm thành tâm cầu trời khẩn Phật gia hộ cho Đăng Doanh. Trong khoảng niên hiệu Khang Hy, vào năm Giáp (1684), Đăng Doanh trúng tuyển khoa thi Hương, sang năm Ất Sửu (1685) lại đỗ tiếp luôn kỳ thi Hội.

Lời bàn

Ôi, thật thương thay cho nhà nông, quanh năm quần quật chẳng lúc nào nhàn hạ; cả nhà cùng khó nhọc, không ai được an ổn; hai vai gánh nặng bao gánh phân từ nhà ra ruộng, lại cũng hai vai gánh nặng bao gánh thóc từ ruộng về nhà; năm nắng hạn tát từng gàu nước cứu lúa, ngày đau ốm vẫn phải gắng gượng cày bừa; khom lưng dầu dãi nắng mưa, thắt ruột lắm phen đói thiếu; một khi lúa chín gặt về, nào thuế nào đong sạch; nhà bốn vách tiêu sơ, cảnh nghèo không đổi, tám miệng ăn rồi biết dựa vào đâu? Nếu người lòng nhân hậu nhìn thấy cảnh




  1. Trích từ sách Vị toản Công quá cách - 彙纂功過格. (Chú giải của soạn giả)

  2. Nay nằm về phía tây huyện Tùng Giang, thuộc Thượng Hải.



này, làm sao có thể chẳng động lòng thương?

Xưa Chư Cảnh Dương, mỗi lần nghe nhà điền tang sự đều rơi nước mắt, lập tức xuất tiền giúp đỡ. Đinh Thanh Huệ Công đối đãi với điền làm ruộng của mình như tình cha con. Tiên sinh Lục Bình Tuyền mỗi năm đến ngày sinh nhật đều cho điền được giảm rất nhiều số thóc phải nộp, hoặc mỗi khi được thăng quan tiến chức, hoặc sinh con đẻ cháu, cũng đều có lệnh miễn cho điền. Những điền thuê ruộng cảm ơn đức ấy của tiên sinh nên không khi nào để trễ, thiếu hụt các khoản phải nộp. Những điền chủ nhỏ nhen so tính từng ly từng tý với điền, trước mắt cứ ngỡ mình thu lợi được nhiều, đâu biết rằng trong chỗ mờ mịt kia còn sự tính toán cực kỳ tinh vi chính xác của nhân quả, lẽ nào lại không thế dứt sạch đi bao phước lộc của họ? Xem lại như trường hợp của Đăng Doanh, tuy trước mắt không thu số tiền của 2 mẫu ruộng mà về sau lại thu hoạch được quá nhiều hơn số ấy.
NGƯỢC Ý TRỜI, HẠI DÂN LÀNH1

Đời nhà Tống, trong khoảng những năm đầu niên hiệu Thuần Hy,2 quan Nông Thiếu Khanh Vương Hiểu, sáng sớm đến hỏi việc nơi chức quan cấp sự Lâm Cơ. Vợ Lâm Cơ vốn cháu gái của Vương Hiểu, rơi nước mắt nói với Vương Hiểu: “Họ Lâm sắp diệt mất rồi.” Vương Hiểu nghe nói kinh hãi, gạn hỏi nguyên do, vợ Lâm nói: “Lúc trời vừa gần sáng, cháu nằm mộng thấy một thần nhân mặc áo đỏ, cầm cờ hiệu của Ngọc Đế, hiện xuống bảo rằng: ‘Lâm làm ngược ý trời, hại dân lành, nay Ngọc Đế sắc chỉ tiêu diệt cả nhà.’ Cháu tỉnh dậy rồi đến giờ vẫn còn như phảng phất nhìn thấy mọi việc.”

Vương Hiểu nói: “Chuyện mộng mị đã chắc tai họa mà cháu phải sợ.” Nhân đó liền lại dùng cơm, đợi họ Lâm về rồi


  1. Trích từ sách Công quá cách - 功過格 (Chú giải của soạn giả)

  2. Niên hiệu Thuần Hy đời Tống Hiếu Tông, bắt đầu từ năm 1174 kéo dài đến năm 1189.

gạn hỏi về nội dung tấu thư đã trình lên triều đình trong những ngày gần đây. Lâm nói: “Đất Thục (Tứ Xuyên) gần đây bị hạn hán, quan địa phương biểu tấu trình lên xin 100.000 thạch1 lúa để cứu tế. Triều đình đã chiếu chỉ chấp thuận y theo số đó, nhưng cháu xét thấy số lượng lương thực quá lớn, đường đi đến đất Thục rất khó khăn, nên đề nghị hãy tạm ngưng thi hành chờ khảo sát đúng thực tế rồi sau đó hãy cho vận chuyển lương thực. Hoàng thượng nghe lời đã truyền lệnh cho Tể tướng rằng: ‘Đường sang đất Thục xa xôi, đi về hơn vạn dặm, nếu đợi cho người tra xét sự thật rồi báo về thì e không kịp việc cứu tế, thôi hãy tạm cấp một nửa số ấy thôi.’ Gần đây chỉ duy nhất một việc ấy.”

Vợ Lâm nghe xong thì khóc lớn, đem việc nằm mộng kể lại. Lâm nghe qua rồi trong lòng lo sợ bồn chồn không yên, chẳng bao lâu thế sinh bệnh, từ quan về quê. Trên đường về đến Phúc Châu thì qua đời. Hai đứa con sau đó cũng theo nhau chết sớm, nhà họ Lâm không còn ai nối dõi.

Lời bàn

Lòng trời dân lành mới lập nên vua chúa. Vua chúa lại dân lập ra quan viên các địa phương. Dân con đỏ của quốc gia, nền tảng căn bản của sơn tắc. Giá như vua nói không cứu tế cho dân, quan cấp sự cũng phải thuyết phục vua phải cứu tế. Giá như vua nói chỉ nên cứu tế ít thôi, quan cấp sự cũng phải thuyết phục vua cứu tế nhiều hơn. Giá như vua nói sưu thuế không thể thiếu hụt, quan cấp sự cũng phải thuyết phục vua giảm nhẹ. Làm quan giúp mưu lược cho vua được như vậy thể nói tận trung, đem phước lành đến cho khắp cả thiên hạ, lưu tiếng thơm đến muôn đời sau. Người như vậy tuy đã được sống lâu trường thọ, hưởng phước an vui, cháu con nhiều đời vinh hiển, nhưng vẫn chưa đủ xứng với phần công




1 Thạch: đơn vị đo lường, tính trọng lượng thì bằng 120 cân, tính dung tích thì bằng 100 thăng, tương đương

khoảng 100 lít.

đức đã tạo.

Ngược lại, như vua nói việc thúc giục sưu thuế nên hòa hoãn giảm nhẹ, quan giúp việc lại khuyên nên đổi ý nhu cầu của quốc gia không thể thiếu; vua nói rằng dân quá khốn khổ nên linh hoạt giảm bớt số lượng sưu thuế, quan giúp việc lại nói rằng hạn mức đã định rất khó thay đổi; làm quan hành xử như thế gọi siểm nịnh, muốn bảo vệ chức quan, chỉ lo cho gia đình, vợ con của riêng mình. Người làm quan như vậy kết thành oán thù với dân, chính mang tai họa đến cho đất nước; cho tự thân chịu cảnh lưu đày, dòng họ bị tuyệt diệt, cũng chưa đủ đền cho tội lỗi đã gây ra. Vết xe đi trước bị đổ còn rành rành ra đó, người đi sau phải thận trọng tránh chớ đi vào.




Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   130


Cơ sở dữ liệu được bảo vệ bởi bản quyền ©tieuluan.info 2019
được sử dụng cho việc quản lý

    Quê hương